Klikzink
De dakvoet is de plek waar het dak begint en waar al het water dat over de baan naar beneden loopt, het dak weer verlaat. Het is niet de plek met de meeste belasting in rust, maar wel de plek met de meeste belasting bij wind. Onder aan een schuin dak trekt de wind het hardst aan de plaat, en de onderste klem in de baan is degene die die trek als eerste opvangt. Bij een dakvoet op OSB-plaat komt daar nog iets bij: de ondergrond zelf is anders dan multiplex, en dat is precies waar we het hier over hebben.
Onze felsbanen worden blind bevestigd. Onder elke fels zit een klem, en die klem wordt vastgezet in de ondergrond, niet door de plaat heen. Op de dakvoet zit de eerste rij klemmen dus aan de onderkant van de eerste baan, vlak boven de rand waar het water het dak verlaat. Die rij moet twee dingen kunnen: de baan op zijn plek houden bij windbelasting van onderaf, en de plaat de ruimte geven om uit te zetten zonder dat de klem los trekt of de plaat kreukt. Op multiplex is dat een kwestie van de juiste schroef op de juiste afstand. Op OSB-plaat ligt dat net iets anders, en dat verschil zit niet in de klem zelf maar in wat de klem vasthoudt.
OSB is geperst en gelijmd houtvlokmateriaal, geen massief hout en geen aan elkaar gelijmde fineerlagen zoals bij multiplex. Dat maakt de plaat goedkoper en dat is ook de reden dat we hem steeds vaker tegenkomen bij nieuwbouw, waar dakelementen vaak al met OSB als onderplaat worden aangeleverd. Maar de structuur van de plaat betekent ook dat een schroef of nagel er minder grip in vindt dan in multiplex. De uittrekwaarde, dus de kracht die nodig is om een bevestiging weer los te trekken, ligt bij OSB lager. Voor de klemmen onder de fels betekent dat: dezelfde klem, dezelfde bevestigingsmiddelen, maar minder marge als de plaat niet in orde is.
Daar komt bij dat OSB gevoeliger is voor vocht aan de randen dan aan het vlak. De randen van een plaat nemen vocht sneller op dan het midden, en juist bij de dakvoet, waar water van de hele dakvlakte samenkomt en eraf loopt, is de kans op vocht bij de plaatrand het grootst. Als daar een naad tussen twee platen zit, of als de onderdakfolie daar niet goed is afgewerkt, trekt vocht in de rand van de plaat en verliest die rand nog meer houvast voor de schroef. De klem zelf wordt daar niet minder van, maar wat hij vasthoudt wel.
Het meest voorkomende probleem bij een dakvoet op OSB-plaat is niet de klem die loslaat op de dag dat het dak wordt gelegd, maar de klem die na een paar jaar wat speling krijgt. Dat gebeurt wanneer de schroeven in de eerste rij te dicht bij de plaatrand zijn gezet, of wanneer de OSB-platen op die plek niet goed zijn gestut door de onderliggende gordingen. Een schroef die maar half in draagend materiaal zit, houdt aanvankelijk wel, maar geeft bij de eerste stevige storm al iets mee. Bij de volgende storm iets meer. Op een gewoon dakvlak valt dat lang niet op, omdat de belasting daar verdeeld over veel klemmen wordt gedragen. Bij de dakvoet, waar de onderste rand van de eerste baan als enige de wind opvangt die van onderaf onder de dakrand grijpt, is er minder buurman om het over te nemen.
Een tweede fout die we terugzien is de volgorde op de bouw. Een dakdekker die de dakvoet als laatste doet, na de rest van het dak al gelegd te hebben, moet op dat moment nog zorgen dat de onderrand van de eerste baan precies aansluit op de gootconstructie en tegelijk goed vastzit op de OSB. Dat is precies de plek waar haast het duurst is, want een fout in de laatste rij klemmen zie je pas terug als het al waait. Wij raden aan om de dakvoet als eerste strak te zetten en van daaruit omhoog te werken, zodat de rest van het dak op een goed bevestigde basis rust in plaats van andersom.
Een derde punt, dat minder met de klem te maken heeft en meer met de plaat zelf: als er bij de dakvoet een overstek is waarbij de OSB-plaat vrij hangt zonder gording direct onder de rand, dan is er op die plek geen massief materiaal om de klem in te zetten. Dat is geen probleem van onze bevestiging, maar een probleem dat je vooraf op de bouwtekening moet zien, niet achteraf op het dak.
Omdat er geen schroef door de plaat zelf gaat, zoals bij een traditioneel dak waar de felsplaat met haken of stroken op het dak wordt vastgezet, heeft een klikdak op OSB-plaat andere zwakke plekken dan een geschroefd dak. Er is geen doorboring van de plaat die op termijn kan gaan lekken, maar de klem is wel afhankelijk van hoe goed de OSB onder de klem zelf is. Bij een traditioneel dak zit het risico in de doorvoer van de schroef door de plaat heen, met kans op vocht bij die doorvoer. Bij een klikdak zit het risico bij de dakvoet dus in de vraag of de klem stevig genoeg zit in het materiaal waarin hij is gezet, niet in de vraag of er water via de bevestiging naar binnen komt.
Dat verschil is precies waarom wij bij een dakvoet op OSB-plaat adviseren om in die onderste rij, waar de klem de meeste trek te verduren krijgt, extra aandacht te geven aan de plaatsing van de schroeven ten opzichte van de plaatrand en aan de ondersteuning van de OSB door de gording erachter. Dat is geen andere klem en geen ander systeem, het is dezelfde blinde bevestiging die op elke ondergrond hetzelfde werkt, maar op deze ene rand, bij deze ene ondergrond, met minder ruimte om een fout in de ondergrond zelf te compenseren.
De plaat zet ook uit bij temperatuurwisselingen, ongeveer half zoveel als zink, en die uitzetting moet ergens heen kunnen zonder dat de klem dat tegenhoudt. Bij de dakvoet is dat niet anders dan verder op het dak: de klem is zo ontworpen dat de fels daarin kan bewegen. Het punt is niet dat de dakvoet een andere klem nodig heeft om die beweging op te vangen, het punt is dat de klem op OSB minder foutmarge heeft als de ondergrond zelf al zwak is. Een plaat die goed op de gording rust en droog is gebleven, houdt de klem net zo goed vast als multiplex dat zou doen. Een plaat die vocht heeft getrokken bij de rand of los ligt van de gording, doet dat niet, en dat merk je het eerst precies daar waar de wind het hardst aan de plaat trekt: onderaan, bij de dakvoet.