Klikzink
Een felsbaan zonder ribbels, dus zonder verstijvingsril en zonder micro-lines, laat een dak of gevel optisch strak ogen. Geen lijnenspel dat het oog afleidt, alleen de fels die het vlak in stroken van 475 mm werkende breedte verdeelt. Op een groot vlak is dat rustig. Op een ondergrond die niet helemaal vlak is, of die op de lange duur meebeweegt, is dat vlak juist de plek waar je het als eerste ziet. Elke bult, elke oneffenheid, elke plek waar een klem net iets harder aandrukt dan de klem ernaast, tekent zich af in het gladde staal. Bij een baan met verstijvingsril valt dat weg tegen de lijnen. Bij een vlakke baan niet.
Dat maakt de ondergrond belangrijker dan bij de andere twee uitvoeringen, en bij houtwolcementplaat is die ondergrond een dossier op zich. Veel scholen, gymzalen en bedrijfshallen uit de jaren zestig en zeventig hebben een dak van houtwolcementplaat: houtvezels gebonden met cement, geperst tot een plaat die drukvast aanvoelt en op het oog degelijk overkomt. Wie er met de vlakke hand op klopt, hoort en voelt iets dat niet meegeeft. Toch is dat geen betrouwbare maat voor hoe de plaat een schroef vasthoudt. Cement is drukvast, niet trekvast, en een schroef die in houtwolcement wordt gedraaid, trekt aan de plaat op precies de manier waarop het materiaal het minst te bieden heeft. Na jaren van temperatuurwisseling, vocht dat er ooit doorheen is getrokken, en de normale verwering van een plaat die vaak al vijftig jaar op zijn plek ligt, is de trekvastheid van de bovenste centimeters vaak minder dan de plaat doet vermoeden.
De klikbanen van Klikzink worden niet met een schroef door de plaat vastgezet. De klem grijpt onder de fels, aan de zijkant van de baan, en verdeelt de belasting over de lengte van de baan in plaats van op één doorboord punt. Er gaat geen schroef door het stalen vlak, en dat is precies waarom we het blinde bevestiging noemen: je ziet aan de buitenkant geen bevestigingspunt. Op houtwolcementplaat verandert dat de vraag die u zich moet stellen. Niet: hoe diep kan de schroef, maar: hoeveel klemmen zet ik, en waar draagt elke klem zijn deel van de last.
De klem zelf is bevestigd op de ondergrondse constructie, meestal op een houten of stalen regelwerk dat over de houtwolcementplaat is aangebracht, of rechtstreeks op de plaat als de opbouw daar wel voor bedoeld is. Hoe die drager precies wordt uitgevoerd, welke isolatie erop komt en welke dakhelling daarbij past, staat op klikfels.com. Wat hier telt is dat de klem het punt is waar de kracht van de baan wordt opgevangen, en dat elke klem dus zijn eigen aandeel draagt in windbelasting, in de druk van eigen gewicht, en in de kleine bewegingen die met temperatuur meekomen.
Een bredere afstand tussen de klemmen betekent minder bevestigingspunten per strekkende meter, en dus meer last per klem. Op een stevige, goed gedragen ondergrond is dat te overzien. Op houtwolcementplaat, waar we net hebben vastgesteld dat de trekvastheid van de bovenlaag vaak minder is dan hij oogt, is de verleiding om de klemafstand te vergroten geen verleiding waar we in meegaan. We zetten de klemmen dichter opeen dan op een ondergrond die zijn sterkte niet verliest met de jaren, en we laten de plaat het werk niet alleen doen. De onderconstructie, niet de houtwolcementplaat zelf, draagt het gewicht van de klem.
Dat heeft een directe consequentie voor een vlakke baan zonder ribbels. Omdat er geen verstijvingsril is die kleine golvingen in het vlak opvangt, wordt elke klem die net iets anders zit dan zijn buren zichtbaar in het staal. Bij een baan met ribbels compenseert het lijnenspel dat voor het oog. Bij een gladde baan draagt elke klem dus niet alleen mechanisch zijn deel, maar bepaalt hij ook mee hoe vlak het dak straks oogt. Een rij klemmen die netjes en gelijkmatig is gezet, geeft een vlak dat gelijkmatig ligt. Een rij die hier en daar wat losser is aangedraaid dan elders, tekent zich af zodra de zon er schuin op valt.
Staal zet uit met temperatuur, ongeveer half zoveel als zink bij gelijke lengte en gelijke temperatuurwisseling. Die uitzetting moet ergens heen, en bij een klikdak gaat dat via de klem: de baan kan in de klem een beetje bewegen zonder dat de bevestiging zelf meebeweegt. Op een ondergrond die zelf ook een beetje leeft, zoals houtwolcementplaat dat na decennia vaak nog doet door vocht en temperatuur, komt er dus beweging van twee kanten samen op hetzelfde punt. Dat is op zich geen probleem, de klem is daar juist voor gemaakt, maar het is een reden om de klemafstand niet ruimer te kiezen dan nodig, en om vooral bij een gladde baan zonder ribbels niet te veel vrije lengte tussen twee klemmen te laten. Een lange vrije lengte geeft meer ruimte voor beweging voordat de volgende klem grip krijgt, en op een gladde plaat is die extra speling eerder te zien dan bij een baan met reliëf.
Er is een punt waarop een dichtere klemafstand niet meer opweegt tegen wat de ondergrond aankan. Als de onderconstructie op houtwolcementplaat zelf niet voldoende draagkracht biedt, dan helpt het niet om de klemmen dichter te zetten: dan verplaatst u het probleem, u verkleint het niet. In dat geval is de oplossing niet in de bevestiging te vinden, maar in de opbouw eronder, en dat gesprek voeren we het liefst voordat er een strook staal ligt, niet erna. Wij denken mee op tekening, kosteloos, en juist bij een bestaande houtwolcementplaat waarvan niemand meer precies weet hoe de bovenste centimeters er nu bij liggen, is dat geen overbodige stap.
Of een vlakke baan zonder ribbels op deze ondergrond de juiste keuze is, hangt dus niet alleen af van hoe het dak eruit moet zien. Wilt u een groot, rustig vlak zonder lijnenspel, dan is dat een reden om voor vlak of voor micro-lines te kiezen, dat onderscheid staat verder uitgewerkt op zinklook.com. Maar op een oudere houtwolcementplaat is het net zo goed een reden om extra aandacht te geven aan de onderconstructie en aan de dichtheid van de klemmen, juist omdat een glad vlak niets verbergt wat er niet klopt. Bij een baan met ribbels neemt het lijnenspel een deel van die spanning weg. Bij een gladde baan ligt die verantwoordelijkheid volledig bij hoe zorgvuldig de klemmen zijn gezet en waarop ze steunen.