Klikzink
Deze vraag krijgen we vaak bij scholen, gymzalen en bedrijfshallen uit de jaren zestig en zeventig. Het bestaande dak is van houtwolcementplaat, het oogt nog redelijk vlak en de vraag is of de nieuwe felsbanen er zo overheen kunnen, zonder dat het oude dak eraf moet. Het antwoord is dat het kan, maar niet zomaar, en dat de conditie van die oude plaat hier meer bepaalt dan bij de meeste andere ondergronden.
Houtwolcementplaat is een gebonden plaat van houtvezel en cement, meestal enkele centimeters dik, gelegd op gordingen of een houten regelwerk. Hij is dertig, veertig, soms vijftig jaar geleden aangebracht en heeft al die tijd weer, temperatuurwisselingen en soms een dakbedekking overleefd. Dat oogt stevig, en dat is precies waar het misgaat als je erop vertrouwt. De plaat is poreus, drukvast in het vlak maar zwak op trek, en een schroef die er decennia in heeft gezeten trekt bij het losdraaien vaak zonder enige weerstand uit het materiaal. Dat is iets anders dan een plaat die op waarde wordt gekeurd voor nieuwbouw; hier speelt ook nog de leeftijd, en die weegt mee bij elke beoordeling van de ondergrond.
De eerste vraag is dus niet of onze klemmen op houtwolcementplaat kunnen bevestigen, want dat kunnen ze, zoals we uitleggen bij een klikdak op houtwolcementplaat. De vraag hier is of dat bij dit specifieke, bestaande dak nog verantwoord is, of dat de plaat eerst vervangen moet worden.
Bij nieuwbouw is de plaatdikte en de ondergrondkwaliteit bekend uit de bouwtekening. Bij een bestaand dak moet dat ter plekke worden vastgesteld, en dat gebeurt met een eenvoudige proef: een aantal schroeven indraaien op verschillende plekken van het dakvlak en de uittrekkracht meten. Valt die overal binnen de bandbreedte die voor de gekozen klem en plaatdikte nodig is, dan kan de bestaande plaat blijven liggen en komt de nieuwe felsbaan er overheen. Valt de uittrekwaarde op meerdere plekken tegen, dan is de conclusie dat de plaat vervangen moet worden voordat er geklikt kan worden, en dat is dan ook het antwoord dat we geven: niet gunstiger voorstellen dan het is.
Een school uit 1968 met een houtwolcementplaat dak van vijfentwintig millimeter kan er op de ene helft van het dak, waar het dakvlak droog is gebleven en weinig zon heeft gehad, nog prima uitkomen, en op de andere helft, waar een oude lekkage jarenlang water in de plaat heeft laten trekken, niet. Dat is geen uitzondering, dat is de reden waarom we altijd per dakvlak kijken en niet per gebouw.
Als de plaat wel voldoende draagkracht heeft, is de volgende vraag wat er tussen de klem en dat oude materiaal komt. Bij een bestaand dak ligt er vaak nog een oude dakbedekking op, bitumen, een laag isolatie die inmiddels vochtig of ingezakt is, of een combinatie daarvan. Die laag moet meestal weg voordat de nieuwe opbouw met tengels en klemmen erop komt, want een klem die op een zachte of ongelijke ondergrond wordt vastgezet, zet niet gelijkmatig vast en dat is precies het risico dat je met een blinde bevestiging wilt vermijden. Waar de oude isolatie blijft liggen en er een nieuwe laag overheen komt, verandert de opbouw van het dak, en die keuze hoort bij klikfels.com, waar de laagopbouw wordt behandeld. Hier gaat het er vooral om dat wat er onder de klem zit, draagt, en dat is bij een bestaand dak nooit vanzelfsprekend.
Eén voordeel van onze bevestiging speelt bij een bestaand dak sterker dan bij nieuwbouw. Onze felsbanen klikken op klemmen die onder de fels verscholen zitten; er gaat geen schroef door de plaat heen om de baan zelf vast te zetten. Bij een oude houtwolcementplaat is elke doorboring een risico, want de plaat is op die plek al veertig jaar oud en verzwakt sneller rond een nieuw gat dan rond een gat dat er van meet af aan in zat. Alleen de klemmen zelf worden vastgezet, en dat aantal bevestigingspunten per vierkante meter ligt aanzienlijk lager dan bij een dakbedekking die om de paar centimeter mechanisch verankerd moet worden. Minder doorboringen betekent minder plekken waar de oude plaat het extra zwaar te verduren krijgt, en dat is precies waarom deze bevestigingswijze op een oud dak eerder aan de orde komt dan een systeem dat overal doorheen moet.
Dat neemt niet weg dat de klemmen die er wel komen, ergens houvast moeten vinden. Bij een matig belaste plaat kan de oplossing zijn om de tengels waarop de klemmen komen niet in de plaat zelf te verankeren, maar door te schroeven naar de onderliggende gording of het regelwerk. Dat vraagt wel dat die gordingen nog op de juiste maat liggen en nog gezond hout zijn, en ook dat wordt tijdens de beoordeling meegenomen. Op een dak waar de gordingen zijn verzakt of rot zijn, helpt een sterkere verankering in het houtskelet niet, en dan is de conclusie hetzelfde als bij een te zwakke plaat: eerst vervangen, dan pas leggen.
Er zijn situaties waarin we een aannemer of opdrachtgever afraden om het oude dak te laten liggen, ook als de proefschroeven op het eerste gezicht meevallen. Dat is het geval bij zichtbare doorbuiging van het dakvlak, bij plekken waar de plaat hoorbaar hol klinkt als je erop klopt, en bij daken waar de gordingen zelf al zijn aangetast. In die gevallen is het probleem niet de bevestiging maar de constructie erachter, en daar helpt geen enkel bevestigingssysteem, hoe het ook vastklikt. Dat is dan ook het eerlijke antwoord: soms is de vraag niet of het klikdak op de oude plaat kan, maar of die oude plaat nog wel drager mag zijn van een nieuw dak.
Het andere geval waarin we afraden om de oude plaat te laten liggen is bij aansluitingen. Rond een schoorsteen, een dakdoorvoer of de rand van het dak wordt de belasting op een klein oppervlak geconcentreerd, en juist daar is de oude plaat vaak het meest verzwakt door jarenlange lokale lekkage. Wat er op die plekken gebeurt met de bevestiging staat uitgewerkt op de pagina's over de dakrand en de schoorsteen op houtwolcementplaat; hier is vooral van belang dat een dak dat in het vlak nog voldoende draagkracht heeft, rond die details soms alsnog vervangen moet worden voordat er geklikt kan worden.
Voor een aannemer betekent dit dat een bestaand houtwolcementplaat dak niet in één oogopslag is te beoordelen vanaf de grond. Er moet iemand op het dak, er moeten proefschroeven in, en de uitkomst van die proef bepaalt of het project een kwestie is van tengels en klemmen aanbrengen, of eerst platen vervangen en dan verder. Dat kost een dag voorbereiding die bij nieuwbouw niet nodig is, maar die dag voorkomt dat er weken later, als het dak al dicht is, ergens een klem los blijkt te zitten omdat de plaat eronder niet hield wat hij leek te beloven.