Klikzink
Staal wordt langer als het warm wordt en korter als het afkoelt. Dat klinkt als een detail voor een tabel, maar op een dak is het de reden waarom een felsbaan op een bepaalde manier vastgeklikt wordt en niet gewoon vastgeschroefd. Op deze pagina gaat het niet over de klem zelf of over de aansluitingen, maar specifiek over wat die uitzetting doet als de ondergrond bestaande dakpannen zijn, met de panlatten en het beschot die daar al liggen.
Eerst het belangrijkste antwoord, want het is geen kwestie van meedenken: wij leggen onze banen niet over bestaande dakpannen heen. De pannen moeten eraf. Dat is geen voorzichtigheidsmaatregel, het volgt rechtstreeks uit hoe een felsbaan met temperatuur omgaat.
Een felsbaan van 475 mm breed die een paar meter lang is, wordt bij een warme zomerdag op het dakvlak makkelijk enkele millimeters langer dan op een koude ochtend. Dat is niet veel per meter, maar over de lengte van een baan telt het op. Die lengteverandering moet ergens heen. Daarom klikt niet elke klem op dezelfde manier vast: er zijn vaste klemmen die de baan op zijn plek houden, en schuifklemmen die de baan laten bewegen zonder dat de fels loskomt of vervormt.
Als een baan nergens heen kan, gaat hij niet zomaar stilstaan. Hij gaat golven, of de fels trekt scheef, of de klem wordt op een manier belast waar hij niet voor gemaakt is. Dat zie je soms bij daken waar iemand de bevestiging strakker heeft gemaakt dan bedoeld, uit het idee dat vaster beter is. Het tegenovergestelde is waar: de baan moet juist de ruimte krijgen die erbij hoort, anders zoekt het staal die ruimte zelf, op een plek en een manier die niet te plannen is.
Die schuifklemmen moeten ergens op bevestigd zijn, en die bevestiging moet stevig genoeg zijn om de baan te dragen maar tegelijk toestaan dat de klem microscopisch meebeweegt met de temperatuur. Op nieuwbouw is dat meestal een panlat of een ondersteuningsprofiel dat precies voor dit doel is gelegd, recht en op de juiste afstand.
Bestaande dakpannen liggen op panlatten die daar niet voor zijn aangelegd. Die panlatten zijn er om pannen op te haken, met hun eigen maat en hun eigen tussenafstand, en ze liggen op een beschot of een dakconstructie die voor het gewicht en de vorm van pannen is berekend. Als je daar een felsdak overheen zou leggen, zit je met twee problemen tegelijk. Het eerste is dat de panlatten niet op de juiste centers liggen voor een klikbaan, waardoor de klemmen niet daar komen waar de baan ze nodig heeft. Het tweede, en dat is het punt waar uitzetting om de hoek komt, is dat je dan een bewegend metalen vlak bovenop een oud, oneffen en voor een ander doel gemaakt geheel bevestigt. De kleine oneffenheden onder de baan, die bij pannen niet opvallen omdat elke pan zijn eigen kromming en speling heeft, worden onder een aaneengesloten felsbaan wel voelbaar. Een baan die al beweegt door temperatuur en dan ook nog over een ongelijke ondergrond ligt, krijgt spanning op plekken waar de klem dat niet kan opvangen.
De oplossing die wij aanhouden is dat de pannen eraf gaan en dat we kijken wat er onder zit. Vaak is dat beschot bruikbaar, en vaak zijn ook de panlatten te verwijderen zodat er een vlak, aaneengesloten oppervlak overblijft waarop een nieuwe, voor felsbanen bedoelde ondersteuning gelegd kan worden. Op dat vlak leggen we de klemmen op de afstand die bij de lengte en de breedte van de baan past, met de juiste verdeling tussen vaste en schuifklemmen. Dat is precies het onderwerp van [een klikdak op bestaande dakpannen](/bevestiging/bestaande-dakpannen): hoe die vervanging in de praktijk verloopt, van pannen eraf tot nieuwe ondergrond toe.
Soms is het beschot zelf niet meer geschikt, bijvoorbeeld door houtrot of door een opbouw die niet meer bij de huidige eisen past. Dat ligt buiten deze pagina; de opbouw en de isolatie daaronder komen aan de orde op klikfels.com. Wat hier telt is dat de ondergrond vlak, stevig en op de juiste maat moet zijn voordat er een klem op komt, en dat je die garantie niet hebt zolang er nog een dakpannenconstructie onder zit.
Een voorbeeld uit de praktijk: bij een woning met een oud pannendak dat aan vervanging toe was, lag de verleiding om de bestaande panlatten te laten liggen en daar meteen op te bevestigen. Dat scheelt een werkgang. Maar de panlatten lagen op een center dat voor pannen was afgestemd, niet voor de baanbreedte die gekozen was, en de latten zelf waren op meerdere plekken verzakt door jaren vocht onder de pannen. Zou je daar direct op klikken, dan zit de eerste zomer al spanning in de baan op precies de plekken waar de ondergrond meegaf. Door de panlatten te verwijderen en een nieuw, recht montagevlak te maken kon de klemverdeling wel kloppen, en kon de baan bij warmte gewoon de ruimte gebruiken die de schuifklemmen bieden.
Het is eerlijk om te zeggen dat deze route meer werk is dan bij een nieuw dak waar de ondersteuning meteen goed gelegd kan worden. Pannen eraf, panlatten beoordelen en vaak vervangen, beschot controleren: dat is een stap die bij nieuwbouw niet nodig is. Wie een klikdak overweegt puur om snelheid, moet weten dat die snelheid op een bestaand pannendak pas komt na deze voorbereiding, niet in plaats daarvan. De uitzetting van staal is op zichzelf niet ingewikkelder op een oud dak dan op een nieuw dak, maar de ondergrond die die uitzetting moet opvangen, is het wel, en dat weegt hier zwaarder dan bij de meeste andere ondergronden.
De aansluitingen rond nok, dakvoet, goot en de andere randen van het dak hebben elk hun eigen spelingsdetail, en die staan stuk voor stuk op hun eigen pagina beschreven. Deze pagina gaat niet daarover, maar over het vlak zelf: de plek waar de meeste vierkante meters liggen en waar uitzetting het meest continu speelt, dag in dag uit, zomer en winter.
Wie op dit punt zit, met een bestaand pannendak en een klikdak in gedachten, kan het beste beginnen met de staat van het beschot en de panlatten laten beoordelen zodra de pannen eraf zijn. Dat is het moment waarop duidelijk wordt of er direct een nieuwe ondersteuning gelegd kan worden, of dat er eerst herstelwerk nodig is voordat de klemmen op maat gezet kunnen worden.