Klikzink
Een dak dat blijft liggen onder een nieuw dak stelt andere vragen dan een dak dat leeg tot op de constructie komt. Bij renovatie op een bestaand bitumendak is de eerste vraag niet hoeveel het staal uitzet, maar waar de klem doorheen moet en wat daaronder nog draagt. Uitzetting komt daarna, en die twee vragen grijpen in elkaar.
Staal wordt langer als het warm wordt en korter als het koelt. Bij een baan van enkele meters gaat het om enkele millimeters over de lengte, niet om iets dat u met het oog ziet, maar wel om iets waarmee de bevestiging rekening moet houden. Dat is precies waarom onze banen klikken op een klem onder de fels in plaats van vastgeschroefd te zitten: de plaat kan onder de klem door bewegen zonder dat er een gat in de plaat zelf wordt uitgetrokken. Een vaste klem houdt de baan op één punt op zijn plek, meestal in het midden van de lengte of bij een vaste aansluiting. Een schuifklem laat de plaat overheen glijden terwijl de klem zelf niet meebeweegt. Die twee klemmen werken samen: de vaste klem geeft de baan een ankerpunt, de schuifklemmen geven de rest van de lengte de ruimte om te krimpen en te rekken zonder dat er iets vastloopt.
Gaat dat mis, dan zie je het meteen: een golf in het vlak, een baan die op een punt bol gaat staan omdat hij nergens heen kon. Dat is geen materiaalfout, dat is een verkeerde klemindeling. Op een nieuw dak is dat een kwestie van rekenen en op tekening vastleggen. Op een bestaand bitumendak komt er een laag bij die meetelt: de klem moet door of op die laag heen bevestigd worden, en de ondergrond daaronder moet die belasting kunnen opnemen op precies de punten waar de vaste klemmen zitten.
Bij renovatie ligt er al een dakbedekking, meestal bitumen op een houten of stalen ondergrond, soms op een oude isolatielaag. De klikbevestiging vraagt geen doorlopende rij schroeven door de plaat, maar de klemmen zelf moeten wel ergens aan vastzitten, en dat gaat via een doorboring van de bestaande laag naar de draagconstructie daaronder. Dat is een principieel andere ingreep dan een schroefdak, waar per plaat een rij gaten door het zichtvlak gaat. Hier gaat het om een beperkt aantal bevestigingspunten per klem, geconcentreerd op de plek waar de klemmenrail ligt, niet verspreid over het hele oppervlak.
De vraag of die doorboring erg is, valt niet in het algemeen te beantwoorden. Op een bitumendak dat verder dicht blijft liggen als onderconstructie, is een doorboring die meteen weer afgedicht wordt tegen inwatering een normale ingreep, vergelijkbaar met wat er ook bij andere renovatiedaken gebeurt. Waar het wel toe doet, is de plek: bij elke doorboring moet je weten wat erachter zit, en dat brengt ons bij de tweede vraag.
Een klemmenrail voor een klikdak brengt puntbelasting aan op de plekken waar hij bevestigd wordt, en die belasting moet worden opgevangen door iets dat sterk genoeg is, niet door bitumen of door isolatie die daar niet voor bedoeld is. Op een bestaand dak is dat niet altijd vanzelfsprekend. Een oud bitumendak op houten platen kan op sommige plekken zachter zijn geworden, door vocht dat er ooit heeft gezeten of door hout dat na jaren minder stevig is dan toen het gelegd werd. Een stalen ondergrond is meestal stugger, maar ook daar is de vraag of de bevestigingspunten op de juiste plek vallen, en niet precies tussen twee ondersteuningen in.
Dit is de plek waar het antwoord op deze ondergrond ongunstiger kan uitpakken dan op een nieuw dak. Bij nieuwbouw ligt de drager er nog niet, en kun je de bevestigingspunten van de klemmenrail meteen laten samenvallen met waar de constructie het meest draagt. Bij renovatie ligt die constructie er al, inclusief de plekken waar hij zwakker is geworden, en moet u daar rekening mee houden in plaats van andersom. Dat is geen reden om van renovatie af te zien, maar het is wel een reden om vooraf te laten vaststellen of de ondergrond op de bevestigingspunten nog draagt, en niet pas als de eerste rail al ligt.
Waar dat is uitgezocht, verandert er voor de uitzetting zelf weinig ten opzichte van een nieuw dak. De plaat zet net zo goed uit op een oud dak als op een nieuw dak; de klem doet zijn werk hetzelfde, mits hij op een punt zit dat de belasting aankan. Het verschil zit dus niet in de fysica van het staal, maar in de vraag of de drager onder de klem dat aankan.
Op een renovatieproject wordt vaak eerst het oude dakvlak beoordeeld en pas daarna de klemindeling gemaakt, in plaats van andersom. Dat is een omkering van hoe het bij nieuwbouw meestal gaat, waar de klemindeling op tekening al vaststaat voordat er iets op het dak ligt. Bij een bestaand bitumendak is het raadzaam die volgorde bewust aan te houden: eerst vaststellen waar de ondergrond stevig genoeg is, dan de vaste en schuifklemmen daarop plaatsen, en pas daarna de banen erin klikken. Wie die volgorde omdraait, loopt het risico dat een vaste klem net op een zwakke plek in de oude constructie valt, met alle gevolgen voor de uitzetting die daarna moeten worden opgevangen door klemmen die daar niet voor bedoeld zijn.
Deze afweging, waar de klem doorheen gaat en wat eronder nog draagt, is dezelfde afweging die terugkomt bij de aansluitingen op detail, zoals wij uitleggen bij [de aansluiting op de dakrand](/bevestiging/bestaand-bitumendak/dakrand) en bij [de aansluiting op de goot](/bevestiging/bestaand-bitumendak/goot). Op die plekken is de ondergrond vaak nog wisselender dan op het vlakke veld, omdat daar meerdere lagen samenkomen.
Als het bestaande bitumendak op meerdere plekken zacht is, of als er twijfel is over wat er precies onder de bitumenlaag zit, is een beoordeling vooraf geen formaliteit maar een voorwaarde. In dat geval kost het meer tijd dan bij een dak waarvan de opbouw duidelijk is, en dat weegt mee in de planning. Wij denken op tekening mee over waar de klemmenrail het beste past bij de bestaande constructie; dat kost niets, en het scheelt achteraf een golf in het vlak of een klem die op een zachte plek is beland.
Wie op dit moment een bestaand bitumendak wil laten renoveren met een klikdak, doet er goed aan eerst de ondergrond op de beoogde bevestigingspunten te laten beoordelen, en pas daarna de klemindeling vast te leggen.