Klikzink
Bij een klikdak gaat er geen schroef door de zinklook platen zelf. De platen worden aan de zijkant, onder de opstaande fels, vastgehouden door een klem. Die klem wordt op zijn beurt vastgeschroefd op de ondergrond, en pas daarna klikt de volgende baan erover. Er is dus wel een schroefverbinding, alleen zit die verstopt onder het dakvlak, niet in het zichtbare deel van de plaat.
Op houten dakbeschot betekent dat: de schroef van de klem gaat in het hout van de gordingen of, vaker, in de geschaafde delen of planken die daarop liggen. Die schroef moet houvast vinden in vezelrichting, en dat houvast hangt af van twee dingen die weinig met het klikdak zelf te maken hebben. De dikte van het hout, en de houtsoort. Een 22 mm grenen plank geeft een andere uittrekwaarde dan een 18 mm vezelplaat, en een dichte houtsoort houdt een schroef beter dan een zachte, snelgroeiende soort. Dat is geen verschil dat Klikzink oplost met een andere klem; dat ligt aan de ondergrond die er al ligt voordat wij een dak leggen.
Het voordeel van de klem blijft hetzelfde als op elke andere ondergrond: er zit geen gat in het vlak van de plaat waar water op kan blijven staan of doorheen kan trekken. Bij een dak dat met doorboringen is bevestigd, zit de zwakke plek precies daar, bij elk schroefgat, honderden keren over een dakvlak. Bij een klikdak zit die zwakke plek dus niet in het vlak. Ze verschuift naar de randen: de naad tussen twee banen, de overlap bij een aansluiting, de plek waar de klem zelf in het hout is vastgezet.
Op houten dakbeschot is die verschuiving iets om serieus te nemen, want de klem zit met zijn schroef wél in het hout, en die schroef doorboort dus wél iets. Het verschil met een traditionele bevestiging is dat die schroef onder de fels ligt, in het gedeelte van de baan dat opstaat en niet plat op het beschot ligt. Regenwater dat over het dakvlak loopt, komt bij een goed gelegde felsnaad niet bij die schroef. Bij wind die water tegen de fels opduwt, of bij een dakhelling die aan de ondergrens ligt, kan dat anders liggen, en dat is precies waarom de dakhelling en de opbouw van het dak op klikfels.com aan de orde komen. Hier gaat het om de vraag of de schroef zelf houvast heeft, niet om de vraag of er water bij komt.
Het aandachtspunt bij houten dakbeschot is niet de klem zelf, maar het hout waarin hij zit. Geschaafde delen en planken worden vaak gelegd terwijl ze nog een restvocht hebben van de zaagmolen of van opslag buiten. Als dat hout daarna droogt en krimpt, verandert de spanning rond elke schroef. Een schroef die eerst strak vastzat in vers, iets vochtig hout, kan na een paar maanden losser komen te zitten omdat het hout eromheen is gekrompen. Bij een dakbedekking met duizenden schroeven door het vlak is dat al een probleem; bij een klikdak, waar de klemmen minder talrijk zijn maar wel elk hun deel van de plaat dragen, telt elke losse klem harder door.
In de praktijk merkt een dakdekker dit niet bij het leggen zelf; de schroef gaat er dan nog gewoon in. Het wordt zichtbaar pas na een winter of een droge zomer, als het hout gezet is. Daarom is het raadzaam om beschot te gebruiken dat al voldoende gedroogd is voordat het dakvlak dicht komt, en om niet te bouwen op de veronderstelling dat een klikdak minder gevoelig is voor houtkrimp dan een geschroefd dak. Dat is het niet. De klem verandert waar de schroef zichtbaar is, niet wat het hout onder de schroef doet.
Er is nog een tweede kant aan diezelfde krimp: als planken individueel krimpen, ontstaan er kleine niveauverschillen tussen de planken onderling. Een klikdak ligt over die planken heen als een vlak systeem, met klemmen op regelmatige afstand. Kleine hoogteverschillen in het beschot geeft de plaat door aan het gehele vlak, want de fels is stijf en volgt de ondergrond niet vanzelf glad. Bij een egaal, goed aangebrachte ondergrond speelt dit niet; bij oud of ongelijk hout kan het dakvlak plaatselijk een lichte welving laten zien. Dat is een zichtbaar effect, geen lekkage-risico, maar het is wel de reden waarom wij bij dit soort ondergrond liever vooraf meekijken op tekening dan achteraf een oplossing zoeken.
De uittrekwaarde van een schroef in hout is nooit een vast getal; die verandert met de dichtheid van het hout, de dikte van de plank, en de hoek waarin geschroefd is. Bij dichte, droge planken van voldoende dikte is er weinig aan de hand: de klem houdt zoals hij bedoeld is te houden, en de rest van het systeem, de klik tussen de banen, doet zijn werk zonder dat er extra aandacht nodig is. Bij dunner beschot, bij zachte houtsoorten, of bij hout dat aantoonbaar nog vocht bevat, is de marge kleiner. Dat betekent niet dat een klikdak daar niet kan; het betekent dat de keuze van het beschot zelf meebepaalt hoe het dak zich de komende jaren houdt, en dat die keuze niet aan het klikdak ligt maar aan wat er onder ligt.
Dit is ook de reden dat wij het onderwerp uitzetting apart benoemen wanneer het om houten dakbeschot gaat. Onze stalen banen zetten door temperatuur ongeveer half zoveel uit als zink, en dat is verwerkt in hoe de klem de plaat ruimte geeft om te bewegen zonder dat de bevestiging zelf meebeweegt. Houten beschot beweegt om een andere reden, door vocht, niet door temperatuur, en die twee bewegingen spelen zich onafhankelijk van elkaar af. De klem is ontworpen op de eerste; de tweede moet je oplossen door het juiste hout te gebruiken, in de juiste conditie, voordat het beschot dicht gaat.
Op de bouwplaats verandert dit weinig aan de volgorde van werken: het beschot ligt er, wordt gecontroleerd op vlakheid en vochtgehalte, en pas dan gaan de klemmen erin en klikken de banen dicht. Wat het wel verandert, is waar de aandacht naar moet uitgaan bij de oplevering en bij het gesprek met de opdrachtgever. Niet naar het dakvlak zelf, dat blind bevestigd is en geen doorboringen in het zicht heeft, maar naar het hout eronder en naar de randen van het dak, zoals de aansluiting bij een boeiboord of bij een dakraam, waar de klem het meest wordt belast door beweging. Voor die randdetails, en voor de precieze uitwerking per situatie, verwijzen wij liever naar het gesprek op tekening dan naar een algemene regel, want die hangt sterk af van de specifieke plank die op dat specifieke dak ligt.
Wie twijfelt of het aanwezige beschot geschikt is, kan dat het beste laten meewegen voordat de klikbanen worden bestemd, niet erna. Wij denken daarin mee zonder kosten, en er liggen monsters van de drie kleuren om te bekijken hoe het vlak er in het echt uitziet zodra de klemmen op hun plaats liggen.