Klikzink
Onze felsbanen klikken op elkaar via een klem die onder de fels schuilgaat. Er gaat geen schroef door het vlak van de plaat. Dat is het uitgangspunt op elke ondergrond, maar op een golfplatendak is het antwoord op de vraag waar die klem dan op rust minder vanzelfsprekend dan op een vlakke ondergrond, en dat is precies waar dit verhaal anders wordt.
Een golfplaat draagt namelijk niet gelijkmatig. De golf is er sterk in de lengterichting, maar tussen twee golftoppen zit lucht, en een klem heeft iets nodig om aan vast te zitten dat over de volle lengte van de baan even stevig is. Daarom komt er op een golfplatendak altijd een regelwerk overheen: een raster van houten of metalen regels dat het niveauverschil van de golf opvangt en de klikzink-klemmen een vlak, doorlopend oppervlak geeft om in te grijpen. Zonder dat regelwerk zou de klem op de ene plek op een golftop staan en op de andere in een dal, en dan zit de baan nergens goed vast. Met het regelwerk verschuift de vraag hoe het vastzit dus een stap terug: niet naar de golfplaat zelf, maar naar hoe dat regelwerk aan de golfplaat en de onderliggende constructie is verankerd.
Op de meeste daken is de eerste vraag naar lekkage een vraag naar doorboringen: elke schroef door een plaat is een punt waar water een weg naar binnen kan zoeken, jaar na jaar, met elke uitzetting van het metaal een beetje meer speling om die schroef heen. Onze klem zit onder de fels en laat de plaat verder ongeschonden. Dat verschuift het risico, het maakt het niet nul. Op een golfplatendak zit de eigenlijke kwetsbaarheid namelijk niet in de klikverbinding zelf, maar in de bevestiging van het regelwerk aan wat daaronder ligt. Die regels worden aan de gordingen of aan de golfplaat zelf vastgezet, en dat gebeurt meestal wél met schroeven. Als die verbinding slordig is uitgevoerd, of als het regelwerk op te grote afstanden is gelegd zodat het onder eigen gewicht en windbelasting gaat doorbuigen, dan is dat de plek waar het op termijn misgaat. Niet bij de klikvoeg, maar bij het regelwerk dat de klikvoeg draagt.
Dit is meteen ook waar het antwoord ongunstiger uitpakt dan op een aaneengesloten dakbeschot. Op een vlakke ondergrond ligt onze baan rechtstreeks op een draagvlak dat er al is; op een golfplatendak bouwt u dat draagvlak eerst zelf, en de kwaliteit van die tussenstap bepaalt mee hoe het geheel zich later houdt. Wij kunnen de klem leveren die geen schroef door de plaat vraagt, maar wij kunnen niet garanderen dat het regelwerk daaronder goed is aangebracht. Dat blijft het werk van de dakdekker of aannemer, en het is een stap die op andere ondergronden simpelweg niet nodig is.
Golfplatendaken komen we vooral tegen op agrarische bebouwing: schuren, stallen, loodsen. Vaak is de bestaande golfplaat van vezelcement, gelegd in een tijd dat asbest een gewoon materiaal was. Dat verandert de volgorde van het werk aanzienlijk. Bij een golfplatendak zonder asbest kan het regelwerk soms direct op de bestaande platen worden aangebracht, zolang die nog voldoende draagkracht hebben; bij asbesthoudende platen ligt dat anders. Voor het verwijderen, verpakken en afvoeren van asbestplaten gelden wettelijke regels, en dat werk mag niet door iedereen worden uitgevoerd. Een gecertificeerd saneringsbedrijf moet de oude platen eerst weghalen voordat er nieuw regelwerk en nieuwe bedekking op kan. Dat is geen stap die met de klikzink-bevestiging te maken heeft, maar wie dit type dak aanpakt, moet die stap wel meenemen in de planning voordat er over de bevestiging zelf wordt nagedacht. Een dak dat op papier in een dag dicht zou kunnen, wordt in de praktijk een project van weken zodra er eerst gesaneerd moet worden.
Als de oude platen intact blijven, bijvoorbeeld omdat ze asbestvrij zijn of omdat er gekozen wordt om ze te laten liggen en er alleen overheen te bouwen, dan is de golfplaat vooral een basis waarop het regelwerk rust. In dat geval is de vraag hoe zwaar dat regelwerk moet zijn en hoe het aan de bestaande constructie wordt bevestigd des te belangrijker, omdat de golfplaat zelf nauwelijks nog een rol speelt in de draagkracht. Het gewicht van onze felsbanen, ongeveer vijf kilo per vierkante meter, is op zichzelf niet zwaar, maar het regelwerk en de klemmen samen vormen wel een laag die ergens houvast moet vinden.
Ondanks die extra stap blijft er een duidelijk voordeel overeind. Omdat de klemmen niet door het vlak van de plaat heen bevestigen, hoeft er op de fels zelf geen rekening gehouden te worden met doorboringen die bij uitzetting gaan werken. Staal zet ongeveer half zoveel uit als zink, en die beweging moet ergens kunnen. Bij een geschroefde bevestiging zou elke schroef een vast punt zijn waar de plaat om moet bewegen, met kans op scheurvorming rond het gat na verloop van jaren. Bij onze klik-bevestiging kan de baan onder de klem een stukje bewegen zonder dat er materiaal wordt belast op een punt dat niet meebeweegt. Dat is winst die ongeacht de ondergrond geldt, en op een golfplatendak, waar het regelwerk vaak van hout is en dus zelf ook met temperatuur en vocht beweegt, is die vrijheid in de klikvoeg eerder nuttiger dan overbodig.
Ook qua planning op de bouw is er voordeel: zodra het regelwerk eenmaal vlak en op de juiste afstanden ligt, gaat het leggen van de felsbanen zelf net zo snel als op elke andere ondergrond. Het is de voorbereiding die hier meer tijd vraagt, niet het leggen zelf. Aannemers die dat onderscheid vooraf helder hebben, plannen realistischer: het regelwerk aanbrengen en, waar nodig, asbest laten saneren zijn de posten die de doorlooptijd bepalen, niet de klikverbinding.
De golfplaat zelf, de opbouw van het regelwerk in verhouding tot de dakhelling, en de vraag of isolatie tussen de regels past, zijn onderwerpen die zich niet beperken tot de bevestiging alleen en die wij dan ook niet hier uitwerken. Hoe de klikverbinding zich verhoudt tot andere plekken op hetzelfde golfplatendak, zoals wij uitleggen bij [de dakvoet op een golfplatendak](/bevestiging/golfplatendak/dakvoet) en bij [de gevelaansluiting op een golfplatendak](/bevestiging/golfplatendak/gevelaansluiting), is voor de aannemer die het hele dak overziet net zo relevant als de vraag die hier centraal stond: waarop de klem onder de fels op dit type ondergrond eigenlijk steunt, en wat er gebeurt als die ondergrond niet klopt.