Klikzink
Een felsbaan die op de volle lengte van het dakvlak wordt gewalst, heeft geen dwarsnaad. Dat lijkt een detail, maar het is de belangrijkste reden om een baan op maat te laten walsen in plaats van een standaardlengte te gebruiken en die op het dak aan elkaar te zetten. Een dwarsnaad is een plek waar water kan binnendringen als de overlap niet goed zit, waar twee platen ten opzichte van elkaar kunnen bewegen, en waar een dakdekker extra werk heeft. Een baan zonder dwarsnaad heeft die plek niet. Wij walsen daarom op de millimeter af, van 450 tot 8000 millimeter, zodat de baan precies van goot tot nok loopt, of van de ene kilgoot tot de andere.
Dat heeft een keerzijde die met de bevestiging te maken heeft. Een lange baan zonder onderbreking zet over die hele lengte uit en krimpt over die hele lengte weer in met de temperatuur. Bij zink is dat een bekend aandachtspunt; onze stalen banen zetten ongeveer half zoveel uit, maar bij een baan van bijvoorbeeld zeven meter is de totale beweging over de lengte nog steeds meer dan bij een baan van twee meter. Die beweging moet ergens landen, en bij een geklikt dak landt die bij de klemmen onder de fels. De klem laat de plaat een klein stukje meebewegen in de lengterichting zonder dat de fels loskomt of vervormt. Hoe langer de baan, hoe meer klemmen die beweging over de lengte moeten verdelen, en hoe belangrijker het is dat elke klem goed vastzit in de ondergrond die eronder ligt.
Op houten dakbeschot is die ondergrond meestal geschaafde delen of planken die op de gordingen liggen. Dat is de klassieke opbouw onder een felsdak, en het is een ondergrond die zich anders gedraagt dan bijvoorbeeld een underlayment op plaatmateriaal. De schroef waarmee de klem wordt bevestigd, pakt in het massieve hout van de plank of het deel. De uittrekwaarde van die schroef, dus de kracht die nodig is om hem er weer uit te trekken, hangt af van de dikte van het hout en van de houtsoort. Een dikke, droge grenen plank houdt een schroef anders vast dan een dunne plank van een zachtere soort. Wij schrijven op deze pagina niet voor welke dikte of soort u moet gebruiken, dat hoort bij de opbouw van het dak zelf, maar voor de bevestiging is het wel de kern van de zaak: de klem is zo sterk als het hout waarin hij zit.
Het aandachtspunt bij houten dakbeschot is vochtig hout dat later krimpt. Hout dat bij de bouw nog een restvochtigheid heeft en daarna verder droogt, wordt smaller en dunner. Een schroef die eerst strak in het hout zat, komt dan in een gat te zitten dat iets ruimer is geworden dan de schroefdraad. De klem zelf verandert niet, maar zijn houvast wel. Dat is een van de redenen waarom wij aanraden om bij twijfel over de vochtigheid van het beschot even te wachten of in ieder geval de houtleverancier te vragen naar de droogte van het hout, voordat de klemmen erop worden vastgezet. Bij een baan op maat, waar minder klemmen over minder naden verdeeld zijn dan bij een dak met dwarsnaden, telt elke klem net iets meer mee.
Onze banen hebben een werkende breedte van 475 millimeter. Dat is de breedte die na het klikken effectief dak of gevel bedekt, en die breedte is vast, ongeacht hoe lang de baan is. Het aantal klemmen per baan hangt dus niet af van de breedte, dat blijft gelijk, maar van de lengte. Een baan van drie meter heeft over die lengte een aantal klemmen nodig dat de fels op regelmatige afstand vastzet aan de ondergrond; een baan van zeven meter heeft over zijn lengte naar verhouding meer klemmen, simpelweg omdat er meer lengte te ondersteunen is. Wij geven op tekening aan waar de klemmen bij een specifieke lengte en dakhelling het beste komen, en dat kost niets, maar het uitgangspunt is steeds dat elke klem een deel van het dakvlak draagt en dat deel niet groter mag worden dan de klem en zijn schroef in het hout eronder kunnen houden.
Waar de grens ligt, is dus niet een vast getal dat voor elk dak geldt. Het ligt aan de combinatie van de lengte van de baan, de dikte en soort van het hout onder de klemmen, de hoek van het dakvlak en de windbelasting op die plek. Een baan die op maat gewalst wordt tot bijvoorbeeld zes meter op een steil dak in een winderige omgeving vraagt om een andere verdeling van klemmen dan diezelfde lengte op een flauw hellend dak in een luwe straat. Dat is precies waarom wij dit per project op tekening bekijken in plaats van een vaste tabel te hanteren die voor elk huis hetzelfde zou zijn.
Bij een dak met dwarsnaden ligt een deel van de belasting bij de overlap zelf: die moet de naad dicht houden, maar draagt niet mee aan het vasthouden van de plaat aan het dak. Bij een baan zonder dwarsnaad valt die functie weg en komt alle bevestiging bij de klemmen onder de fels te liggen. Er is dan geen zwakke naad meer, maar er is ook geen tussenstop meer als een klem het om wat voor reden dan ook niet houdt. Dat is geen nadeel van de baan op maat, het is een verschuiving van het risico van de naad naar de klem, en die verschuiving is precies de reden waarom de kwaliteit van het houten dakbeschot onder elke klem er hier meer toe doet dan bij een dak dat uit korte, gestapelde stukken bestaat.
In de praktijk merkt een dakdekker dit vooral bij het aftekenen van de klemposities voordat de eerste baan gelegd wordt. Op een dak met dwarsnaden wordt vaak per baanlengte gewerkt en per baan opnieuw beoordeeld. Bij een baan op maat wordt in één keer over de volle lengte van het dakvlak bepaald waar de gordingen en het beschot voldoende houvast bieden, en waar eventueel een extra steunpunt nodig is voordat de klemmen geplaatst worden. Dat overleg voeren wij het liefst al bij de tekening, dus voordat de baan gewalst wordt, zodat de lengte die wij leveren aansluit op de plekken waar de ondergrond de klem ook daadwerkelijk kan dragen.
Op de bouwplaats betekent dit voor de dakdekker dat de volgorde van werken iets voorspelbaarder wordt dan bij een dak met veel korte stukken. De baan komt in één stuk aan, wordt op het beschot gelegd, en de klemmen worden op de van tevoren bepaalde afstand vastgezet. Er is geen tijd nodig voor het maken en controleren van dwarsnaden, wat op een dag waarin het weer omslaat verschil kan maken. Tegelijk vraagt het meer voorbereiding vooraf: de lengtes moeten kloppen voordat de baan gewalst wordt, en het houten dakbeschot moet op het moment van leggen droog en stabiel genoeg zijn om de klemmen daadwerkelijk vast te houden.
Deze pagina gaat over de bevestiging van de lange baan zelf. Voor de opbouw van het beschot als geheel, inclusief de aansluitingen aan randen en doorvoeren, verwijzen wij naar de bredere uitleg over de klik op houten dakbeschot, en voor specifieke plekken op het dak zoals wij uitleggen bij [de dakvoet op houten dakbeschot](/bevestiging/houten-dakbeschot/dakvoet) en bij [de goot op houten dakbeschot](/bevestiging/houten-dakbeschot/goot), waar de bevestiging weer om andere afwegingen draait dan in het midden van een lange baan.