Klikzink
Bij de goot komt alles samen wat er hoger op het dak is gebeurd. De baan heeft dan al de volledige lengte uitgezet of gekrompen, en precies op dat punt moet hij loslaten van de dakrand en toch droog in de goot uitkomen. Dat is een ander vraagstuk dan de bevestiging halverwege het dakvlak, waar de klem alleen maar hoeft te houden en te kunnen glijden. Bij de goot moet de klem ook nog zorgen dat de plaat op de juiste plek stopt.
Op houten dakbeschot, dus geschaafde delen of planken op de gordingen, ligt de laatste klem meestal op de onderste gording voor de gootlijn. Vanaf daar steekt de baan vrij uit, zonder bevestiging, tot in of over de goot. Die vrije uitsteek is met opzet onbevestigd: als u daar nog een schroef of klem zet, kan de plaat bij uitzetting niet meer bewegen op het punt waar de beweging het grootst is, en gaat hij daar plooien of scheluw trekken. Hoeveel de plaat bij de goot verschuift ten opzichte van waar hij aan de nok vastzit, hangt af van de dakvlaklengte; bij een kort dakvlak is dat een ander verhaal dan bij een lang dakvlak, en dat lengteverschil is precies waarom de laatste klem niet te dicht op de gootrand mag staan.
De overhang boven de goot moet twee dingen combineren die elkaar tegenwerken. Hij moet ver genoeg doorlopen zodat water bij elke stand van de uitzetting nog in de goot valt en niet achter de bakgoot of de boeiboord langs. Maar hij mag niet zo ver doorlopen dat de onderrand van de plaat in de goot zelf gaat steunen of schuren. Een plaat die op de bodem van de goot rust, kan bij uitzetting niet vrij bewegen: hij duwt dan tegen de goot aan, en op de plek waar hij duwt, ontstaat een bocht in de plaat die niet meer weggaat. Dat zien we vaker bij een goot die iets te hoog is gemonteerd ten opzichte van de gordinglijn, waardoor de rekenmarge die op tekening prima leek, in het werk is opgesoupeerd.
De maat van die overhang wordt op tekening vastgelegd en is dus geen kwestie van inschatten op het dak. Bij een felsbaan van 8 meter lang loopt de uitzetting op tot een waarde die u niet met het blote oog corrigeert; die moet vooraf zijn meegenomen in waar de gootlijn ligt ten opzichte van de gordingen. Wij denken daarin mee op tekening, zonder kosten, juist omdat deze maat per dak verschilt en niet uit een vaste tabel komt.
De klem bij de goot is niet anders van vorm dan de klemmen hoger op het dak, maar de ondergrond waarin de schroef pakt, is bij de goot vaker een probleemzone. De onderste gording en de planken daarboven zitten dicht bij de buitenlucht, dicht bij de goot, en dus dicht bij de plek waar vocht het langst optrekt als er ooit iets lekt of als er tijdens de bouw regen op het onafgedekte beschot heeft gestaan. Hout dat op het moment van schroeven nog vochtig is, krimpt na plaatsing. Een schroef die in vers, vochtig hout goed vastzat, kan na een paar maanden speling hebben omdat het hout eromheen is ingedroogd en iets kleiner is geworden.
Dat speelt overal op een houten ondergrond, zoals wij uitleggen bij [een klikdak op houten dakbeschot](/bevestiging/houten-dakbeschot), maar bij de goot telt het zwaarder. Een klem met speling hoger op het dak geeft in het slechtste geval een tikkend geluid bij wind of een plaatselijk iets losser gevoel. Een klem met speling net boven de goot bepaalt of de onderrand van de baan op zijn plek blijft liggen ten opzichte van de gootrand. Verschuift die rand een paar millimeter, dan verschuift ook de plek waar het water de goot in valt, en bij een smalle bakgoot is die marge niet groot.
Om dat te voorkomen, kijken wij bij voorkeur naar de houtsoort en de dikte van de planken op precies dit deel van het dak, niet naar een gemiddelde voor het hele dakvlak. Een dikkere plank geeft de schroef meer hout om in te grijpen en is minder gevoelig voor de laatste procenten krimp. Bij twijfel over de vochttoestand van het beschot bij de goot is het verstandiger de plaatsing van de laatste klemmenrij een moment uit te stellen dan de bevestiging in twijfelachtig hout te laten zitten, want dit is de rij waar geen tweede kans op zit zodra de dakbedekking eenmaal ligt.
Twee fouten komen terug, en beide zijn met het blote oog niet meteen te zien op de dag van leggen. De eerste is een overhang die net te kort is genomen, vaak omdat de aannemer op het dak zelf nog een centimeter of twee heeft ingekort om de goot esthetisch mooier te laten aansluiten op de boeiboord. Bij volle uitzetting in de zomer trekt de plaat dan terug tot boven de rand van de goot, en het water dat normaal in de goot viel, komt op de bakgoot of de gevel terecht. Dat gebeurt niet bij de eerste regen, maar pas na een paar warme dagen, wat de oorzaak lastig te herkennen maakt als niemand meer weet dat er is ingekort.
De tweede fout is de laatste klem te dicht bij de gootrand plaatsen, in de veronderstelling dat dit de plaat extra stevig vastzet net waar hij het meest zichtbaar is. Het effect is het omgekeerde: de vrije lengte die nog kan bewegen wordt te kort, en de spanning die normaal over de hele uitsteek verdeeld zou worden, komt te staan op het stukje plaat tussen die klem en de rand. Daar zien we dan een lichte bolling ontstaan die bij een kilgoot of bij een dakvlak met een hoekkeper, zoals te lezen bij [de kilgoot op houten dakbeschot](/bevestiging/houten-dakbeschot/kilgoot), nog eens wordt versterkt doordat er op die plek al meer platen samenkomen.
Beide fouten zijn te voorkomen door de overhang en de laatste klemafstand op tekening vast te leggen in plaats van op het dak te laten bepalen, en door de vochttoestand van het beschot bij de goot apart te controleren voordat de laatste rij klemmen erop gaat. Wilt u die maten voor uw project laten uitwerken, dan kunt u ons de tekening met de gootpositie en de gordingafstanden toesturen; wij rekenen de overhang en de klemafstand dan door voor de lengte van uw specifieke dakvlak.