Klikzink
Bij een golfplatendak op een schuur of stal zit het probleem vaak niet in het dakvlak zelf, maar aan de onderkant, waar de plaat de goot raakt. Dat is de plek waar water, uitzetting en de bevestiging van de nieuwe felsbaan samenkomen, en waar een verkeerde beslissing pas na een paar jaar zichtbaar wordt.
Een golfplaat ligt meestal direct op de gordingen van de bestaande constructie, met vrij grote overspanningen tussen de steunpunten. Onze felsbanen kunnen dat niet: ze hebben een vlakke, ononderbroken ondergrond nodig om de klemmen goed te laten dragen. Daarom komt er bij vervanging van golfplaat vrijwel altijd een regelwerk overheen: houten of stalen regels die het golfprofiel overbruggen en een recht vlak opleveren. Die regels bepalen meteen ook hoe de goot wordt aangesloten, want de laatste regel voor de dakvoet ligt net iets anders dan de regels erboven. Hij moet de baan tot over de goot laten doorlopen zonder dat de klem daar nog op de regel steunt, en dat vraagt om een regelmaat die op tekening wordt uitgezet, niet ter plekke bij benadering.
De klem zelf is blind: hij zit onder de fels, tussen twee banen in, en is aan de gordingregel geschroefd. Bij de goot houdt die laatste klem eerder op dan de plaat zelf. Dat betekent dat het laatste stuk baan, het stuk dat over de goot uitsteekt, niet meer ondersteund is door een klem maar vrij overhangt. Dat overstek moet voldoende zijn om het water los van de gevel en in de goot te laten vallen, maar niet zo lang dat de plaat bij temperatuurverschil in de goot gaat drukken of erlangs gaat schuren.
Staal zet minder uit dan zink, ongeveer de helft, maar bij een lange dakbaan die van de nok tot de goot doorloopt, telt ook een kleine uitzetting per meter op tot een verschil van een paar millimeter aan de onderkant. Bij een normaal dakvlak vangt de klem die beweging op: de baan kan onder de fels een stukje meebewegen zonder dat er iets scheurt of los raakt. Bij de goot is er geen klem meer om die beweging te sturen, dus het laatste stuk baan beweegt vrij. Wordt de overhang te krap bemeten, dan kan de plaat bij warmte net iets verder de goot in komen dan bij koude, en gaat hij op de rand van de goot liggen wrijven. Op een stal met een golfplatendak van enkele tientallen meters lang loopt dat verschil over het hele dakvlak op, en de goot is de plek waar die opgebouwde beweging eruit moet.
De oplossing zit niet in de goot strakker maken, maar in de laatste klem net iets losser laten meebewegen dan de klemmen hoger op het dak, en in het overstek zelf ruim genoeg bemeten dat een paar millimeter beweging geen probleem geeft. Dat is een kwestie van de juiste maatvoering bij het leggen, niet van een extra onderdeel erbij.
Op een golfplatendak is de aansluiting op de goot een stap ingewikkelder dan op een dak dat al vlak is, om twee redenen. Ten eerste ligt de goot vaak op de oorspronkelijke hoogte van de golfplaat, die door het regelwerk eronder een paar centimeter hoger komt te liggen dan de nieuwe felsbaan. Die hoogtesprong moet in het regelwerk zelf worden opgevangen, met een aflopende regel of een opgezette rand, anders komt de baan net te hoog of te laag boven de bestaande goot te hangen. Ten tweede draagt een golfplaat, zoals de naam al zegt, niet gelijkmatig: de golven liggen op de gordingen, de dalen niet. Bij het regelwerk moet daarom rekening gehouden worden met het opvullen of overbruggen van die dalen, zeker vlak bij de dakvoet, waar de druk van de klemmen het grootst is en een instabiele ondergrond het eerst een probleem geeft.
Bij een dak dat van meet af aan vlak is, zoals een betonnen of houten dakvloer, is die stap er niet: het regelwerk volgt daar alleen de eisen van de felsbaan zelf, niet de vorm van een oude bedekking daaronder.
Een golfplatendak op een schuur of stal is met enige regelmaat een asbesthoudende plaat. Dat verandert niets aan hoe de felsbaan uiteindelijk vastzit, maar wel aan de volgorde van het werk. De oude plaat moet dan gecertificeerd verwijderd en afgevoerd worden voordat er een regelwerk op de constructie komt, en dat gebeurt onder de regels die daarvoor gelden. Voor de bevestiging van de nieuwe felsbaan is dat een gegeven waarmee rekening wordt gehouden in de planning, niet in de manier van klikken: het regelwerk en de klemmen weten niet wat er onder hen heeft gelegen. Waar het wel toe doet, is de goot zelf: bestaande gootbakken bij een asbestdak zijn vaak oud en soms in dezelfde beurt vervangen. Wordt de goot vervangen, dan is dat het moment om de hoogte en de val van de nieuwe goot af te stemmen op het overstek van de nieuwe felsbaan, in plaats van de nieuwe baan aan te passen aan een goot die toch al aan vervanging toe was.
De meest voorkomende fout is een overstek dat te kort is genomen omdat de laatste regel niet ver genoeg is doorgetrokken. Het water valt dan wel in de goot, maar bij een klein beetje wind of bij dooi na vorst loopt het langs de onderkant van de plaat terug naar de gevel, en daar begint de schade niet aan de felsbaan maar aan het houtwerk of de regel erachter. De tweede fout is het tegenovergestelde: een overstek dat te ver doorloopt zonder dat er rekening is gehouden met uitzetting, waardoor de plaat na een paar jaar zomers tegen de gootrand tikt en daar de coating slijt. Dat is geen fout van het materiaal, maar van de maat die bij het leggen is aangehouden.
De derde fout zit in het regelwerk zelf: als de regels bij de dakvoet niet vlak en niet recht liggen, omdat ze zijn aangebracht zonder de oude golf goed te compenseren, komt de onderste klemrij scheef te staan. De baan sluit dan optisch misschien nog aardig aan op de goot, maar de klem trekt scheef aan de fels, en dat is precies de plek waarna een klikdak verder geen probleem zou moeten geven.
Deze aansluiting wordt op tekening uitgezet voordat het regelwerk wordt aangebracht, met de goot, het overstek en de laatste klemrij als vaste punten waar de rest van de maatvoering op teruggerekend wordt.