Klikzink
Een dak bestaat zelden uit één metaal. Er hangt een loden slabbe tegen de schoorsteen, er loopt een koperen afvoerpijp door het vlak, of er zit een aluminium kozijn naast de gevelaansluiting. Op het moment dat twee verschillende metalen elkaar raken en er vocht bij kan komen, ontstaat er een klein galvanisch koppel. Het ene metaal offert zich op ten gunste van het andere. Welk metaal dat is, staat vast: hoe verder twee metalen uit elkaar liggen in de galvanische reeks, hoe sneller en heftiger dat proces gaat. Koper en lood zijn edeler dan staal. Verzinkt staal is daarin niet de sterkste partij, en dat is precies waarom de bevestiging op een stalen dakplaat om aandacht vraagt zodra er een ander metaal in de buurt komt.
Onze felsbanen zijn Sendzimir verzinkt staal met een organische coating van 50 micrometer erover. Die coating is de eerste barrière: zolang de coating intact is, raken de metalen elkaar niet rechtstreeks en blijft het galvanisch koppel theorie. Maar op een dak wordt er gelopen, gesneden, geboord en later nog eens iets aan vastgemaakt. Een schaafwond in de coating waar een koperen regenpijp overheen loopt, of een loden slabbe die rechtstreeks op de plaat rust, is het moment waarop het onedelste metaal in de buurt begint te corroderen. Op een stalen ondergrond is dat het staal, en dus ook onze plaat.
Op een damwand- of trapeziumplaat als drager ligt de situatie net wat anders dan op een dichte, houten ondergrond. De klem die onze fels vasthoudt, zit dan niet in massief hout maar in dun staal, met een zelfborende of zelftappende schroef die door de damwand heen grijpt. Die schroef, de klem en de damwand zijn zelf ook weer metalen die elkaar raken, en de detaillering daarvan werken we uit in het artikel over [een klikdak op stalen dakplaat](/bevestiging/stalen-dakplaat). Wat daar niet in staat, en wat hier wel hoort: wat er gebeurt als er bovenop dat geheel nog een derde metaal komt, zoals een koperen hemelwaterafvoer die over het dakvlak wordt vastgezet, of een loodslabbe bij een schoorsteendoorvoer.
Bij een dichte houten ondergrond is er ruimte om onder een slabbe of leiband een scheidingslaag aan te brengen zonder dat dit de constructie raakt. Bij een dunne stalen drager ligt de plaat strak op de damwand, en trilt en zet het geheel iets anders uit dan hout. Een vochtfilm die zich onder een koperen onderdeel verzamelt, blijft daar op een damwandconstructie vaak langer staan dan op een hellend houten dak, simpelweg omdat de opbouw minder ruimte biedt om weg te lopen. Dat is geen reden om van bevestiging op damwand af te zien, maar het is wel een reden om net iets zorgvuldiger te zijn met wat er tegen de plaat aan komt te liggen.
De klem onder onze fels houdt de plaat vast. Die klem beschermt niet tegen galvanische corrosie tussen de plaat en een ander metaal dat er los tegenaan of overheen ligt. Dat is een aansluitdetail, geen bevestigingsdetail, en toch komen wij het geregeld tegen omdat een architect of aannemer een koperen of loden onderdeel wil combineren met onze stalen banen. Dat kan, maar dan moet er een scheiding tussen zitten. In de praktijk is dat een kunststof of bitumineuze tussenlaag, of een luchtspouw die voorkomt dat er een aaneengesloten vochtfilm ontstaat waarin het galvanische koppel actief wordt. Zonder die scheiding zien wij op de lange termijn putcorrosie ontstaan op de plek waar de twee metalen elkaar daadwerkelijk raken, vaak eerst onopvallend onder de rand van het andere metaal, en pas na jaren zichtbaar als een gaatje in de plaat.
Een voorbeeld uit de praktijk: een schoorsteen met een bestaande loden voetbedekking, waar een dakdekker een nieuwe stalen felsbaan tegenaan legt. Zonder tussenlaag ligt het lood daar decennia, en het staal onder die rand is precies de plek waar het eerst dun wordt. Bij [de schoorsteen op stalen dakplaat](/bevestiging/stalen-dakplaat/schoorsteen) gaat het over hoe de plaat rond het metselwerk wordt opgezet en afgewerkt; de keuze om daar wel of niet lood te gebruiken naast onze stalen baan is een aanvulling daarop, en die keuze bepaalt of dat detail na tien jaar nog gaaf is of al een roestplek laat zien.
Het risico wordt groter naarmate er meer regenwater over het edelere metaal naar het staal toe stroomt. Een koperen goot die afwatert op een stalen dakvlak eronder, of een koperen bliksemafleider die tegen de plaat is bevestigd en waar het hemelwater overheen spoelt, brengt telkens een beetje opgelost koper mee dat zich op het staal afzet. Dat is een ander mechanisme dan het directe contactpunt, en het werkt over een groter oppervlak. Er ontstaat dan geen enkel gaatje op de contactplek, maar een waas van corrosieplekjes verspreid over het vlak waar het water is overheen gelopen. Op een dichte, hoge kwaliteit coating zoals de onze gaat dat langzaam, maar het gaat wel, en het is de reden dat wij afraden om koperen onderdelen rechtstreeks boven een groot stalen vlak te laten afwateren zonder onderbreking.
Onze felsbanen zijn geen antwoord op het probleem van galvanische corrosie tussen metalen; ze zijn een dakbedekkingssysteem dat, net als elk ander metalen dak, rekening moet houden met wat er in de buurt hangt. Waar een dak volledig in dezelfde plaatsoort wordt uitgevoerd, met dezelfde coating en dezelfde klemmen, speelt dit onderwerp niet. Zodra er een tweede metaal in het spel komt, van een bestaande koperen dakkapel tot een nieuw aan te brengen loden slabbe, is het aan de aannemer of de architect om dat contact te onderbreken. Dat hoort niet bij de bevestiging van onze banen, maar bij de aansluitdetails ernaast, zoals bij [de gevelaansluiting op stalen dakplaat](/bevestiging/stalen-dakplaat/gevelaansluiting) waar vergelijkbare keuzes spelen tussen het dakvlak en een ander bouwdeel.
Wij denken daarin mee op tekening, zonder kosten, en kunnen op basis van een detailtekening aangeven waar een scheidingslaag nodig is voordat de plaat besteld en gewalst wordt. Dat voorkomt dat een detail dat op papier logisch leek, na een paar jaar toch een roestplek laat zien op de plek waar twee metalen elkaar raakten.