Klikzink
Een schoorsteen midden in een dakvlak is voor elk bevestigingssysteem een lastig punt. Het water dat over het dak naar de goot wil, komt de schoorsteen tegen en moet ergens langs. Aan de bovenzijde van de schoorsteen staat het water tegen de opstand aan en moet het naar links en rechts worden gestuurd, met een keuze of muts die het vlak in tweeën splitst en het water om het obstakel heen leidt. Aan de zijkanten en onderaan is er minder druk, maar de aansluiting op de plaat moet nog steeds dicht blijven. Hoe dat aansluitpunt wordt opgelost, verschilt wezenlijk tussen een geklikte felsbaan en een geschroefde damwandplaat, en dat verschil zit niet in de vorm van de oplossing maar in de manier waarop de rest van het dak in elkaar zit.
Bij damwand wordt de plaat vlak over de gording of het dakbeschot gelegd en met zelftappende schroeven door de plaat heen vastgezet, meestal in de golfdalen, op vaste afstanden over de hele lengte. Onder elke schroef zit een rubber ring die de doorboring moet afdichten. Op een dakvlak van enige omvang gaat het dan al snel om honderden van die doorboringen. Rond een schoorsteen komt daar vaak een extra rij bovenop, omdat de aansluitdetails daar met stroken en klemplaten worden vastgezet die zelf ook weer doorboord worden. Elke schroef is in theorie een dicht punt, maar in de praktijk is het een rubber ring die op een verzinkte of gecoate plaat drukt en die na jaren zon, vorst en uitzetting van de plaat niet meer even goed sluit als op de dag dat hij erin ging. Een dakdekker die een ouder damwanddak nakijkt, herkent het beeld: niet de plaat zelf lekt, maar de ring om de schroef is verhard of los gaan zitten, en juist rond een obstakel als een schoorsteen, waar meer schroeven dicht bij elkaar staan en de plaat door de opstand extra beweegt, valt dat het eerst op.
Bij een felsbaan zoals wij die leveren, ligt dat anders omdat de bevestiging zelf anders is opgebouwd. De baan wordt niet door het vlak heen geschroefd, maar vastgeklemd onder de fels, de haaks opstaande rand van 35 mm die twee naast elkaar liggende banen met elkaar verbindt. De klem zit onder die fels verscholen en wordt op de ondergrond bevestigd; de plaat zelf wordt nergens doorboord. Rond een schoorsteen betekent dat: geen extra schroeven in de plaat om de aansluitstukken vast te zetten, maar aansluitstroken die worden meegevouwen in de fels of die zelf ook weer klikkend aansluiten op de baan. Het aantal doorboringen in het vlak rond de schoorsteen blijft daardoor nul, tegenover een aansluiting bij damwand die vaak juist ter plaatse van het obstakel meer schroeven kent dan het vlakke deel van het dak.
Dat scheelt niet in de eerste plaats bij oplevering. Een net gelegd damwanddak met verse ringen lekt in de regel niet rond de schoorsteen, en een net gelegd klikdak ook niet. Het verschil ontstaat pas na jaren, wanneer de ring om de schroef zijn veerkracht verliest terwijl de plaat door temperatuurwisselingen blijft bewegen. Bij een felsbaan is die beweging opgevangen in het systeem zelf: de klem laat de plaat toe om iets te schuiven bij uitzetting, zonder dat er een afdichtingsring in het spel is die daarbij kan verslijten. Onze stalen banen zetten ongeveer half zoveel uit als zink, maar zelfs die kleinere beweging is voldoende reden om de bevestiging niet star te maken. Rond een schoorsteen, waar de plaat aan één kant vastloopt tegen een opstand die zelf niet meebeweegt, is dat meebewegen van de rest van het vlak eerder een voordeel dan een risico.
Het zou onterecht zijn om te doen alsof damwand hier alleen maar slechter uit komt. Een geschroefde plaat is op het punt van de schoorsteen sneller aan te passen als de maatvoering op de bouw net iets anders uitvalt dan getekend: een paar millimeter extra of minder bij de opstand is met een schroef en een stukje verlengstuk simpel te corrigeren, ook nog wanneer de plaat al ligt. Bij een klikdak moet die maatvoering vooraf klopt zijn, omdat de klemmen en de fels op een vaste positie liggen en een baan niet zomaar wordt ingekort of verlengd zonder de aansluiting opnieuw te maken. Wie op de bouwplaats te maken heeft met een schoorsteen waarvan de exacte positie pas laat vaststaat, zal met damwand minder vaak stilvallen op een detail dat nog niet klopt. Met klikfels loont het juist om vooraf op tekening te laten meedenken over de exacte plaats van de schoorsteen ten opzichte van de baanindeling, iets wat bij ons zonder kosten kan omdat we de banen sowieso op maat walsen.
Er is ook een verschil in wat er gebeurt als het aansluitdetail rond de schoorsteen na jaren toch onderhoud nodig heeft. Bij damwand is een los geraakte schroef met ring te vervangen zonder de rest van het dak open te maken; het is een punt-reparatie die met gereedschap dat elke dakdekker al heeft, is uit te voeren. Bij een klikdak zit een aansluitstrook rond de schoorsteen vast in de fels van de naastliggende baan, en die opnieuw los- en dichtmaken vraagt kennis van hoe die fels in elkaar gevouwen zit. Het is geen ingewikkelde reparatie, maar wel een andere dan het simpelweg vervangen van een schroef, en dat is een reëel punt om mee te nemen bij de keuze tussen beide systemen, zeker als het onderhoud door iemand anders wordt gedaan dan wie het dak heeft gelegd.
Waar het bij een schoorsteen in een felsdak vooral op neerkomt, is dat het aantal zwakke plekken rond het obstakel niet toeneemt door de bevestiging zelf. Bij damwand groeit het aantal doorboringen juist rond een obstakel, precies waar de druk van het water al het grootst is. Bij klikfels blijft het aansluitpunt een naad zonder gaten, ook al ligt die naad dan wel op een plek waar hij zorgvuldiger gevouwen moet worden dan in het vlakke deel van het dak. Voor wie een dak ontwerpt of aanbrengt met een schoorsteen erin, is dat een andere afweging dan de vraag hoe het water bovenlangs wordt gestuurd; die oplossing, de keep of de muts die het vlak splitst, ligt bij beide systemen ongeveer gelijk. Het verschil zit in wat er onder de plaat gebeurt, en dat is precies het punt waarop deze twee manieren van bevestigen rond een schoorsteen niet gelijk opgaan.