Klikzink
Een schoorsteen midden op een dakvlak is al een obstakel waar water tegenaan loopt en waar het bovenlangs uiteen moet worden gestuurd. Komt daar een veld zonnepanelen bij, dan verandert er iets fundamenteels aan wat er van de felsbaan wordt gevraagd. Niet alleen bij de schoorsteen zelf, maar over de volle lengte van de baan waar de panelen straks op rusten.
Bij een gewoon klikdak is de opgave rond een schoorsteen vooral een kwestie van water goed weg krijgen. De schoorsteen staat dwars op de looprichting van het water, er komt een keper boven het obstakel om de stroom te splitsen, en de banen aan weerszijden lopen door zonder onderbreking. Zodra er zonnepanelen bij komen, krijgt diezelfde baan een tweede functie. Er moet iets aan vast, en dat iets weegt, staat bloot aan windbelasting, en moet er over twintig jaar nog net zo goed bij staan als op de dag van montage.
Op een klikdak wordt niet door de plaat geschroefd. De panelen worden gedragen door klemmen die om de fels grijpen, dezelfde fels die de banen ook aan elkaar verbindt. Dat is precies waarom dit systeem zich hier onderscheidt van een dak dat met schroeven vastzit. Bij een geschroefd dak zoekt de monteur een doorvoerpunt, boort een gat, en dat gat is vanaf dat moment een zwakke plek die er niet was toen het dak werd gelegd. Bij een klikdak is de fels er al, over de volle lengte van de baan, en de klem kan overal op die fels worden gezet zonder dat er een nieuw gat bijkomt.
Dat verandert de volgorde op de bouw. Bij een geschroefd dak moet vooraf al vastliggen waar de panelen komen, want de doorvoerpunten worden meteen mee gelegd. Bij een klikdak kan die keuze later. De dakdekker legt de banen, en de installateur van de zonnepanelen bepaalt zijn eigen rasterindeling zonder dat hij daarvoor terug moet naar de tekentafel van het dak. Dat is winst wanneer een opdrachtgever pas na de dakdekking besluit tot zonnepanelen, iets wat in de praktijk vaker voorkomt dan andersom.
De fout die we in de praktijk het meest tegenkomen, is dat er wordt gerekend met een dakvlak zonder schoorsteen, en de klemposities pas achteraf om het obstakel heen worden geplaatst. Dat gaat meestal net goed op het middenveld, maar loopt vast bij de randen. De banen naast de schoorsteen zijn vaak korter of hebben een andere lengte dan de rest van het vlak, omdat de keper boven de schoorsteen de doorlopende lijn onderbreekt. Wie zijn klemraster voor de panelen blind doortrekt zonder daar rekening mee te houden, komt bij die kortere banen klemmen tekort, of moet ze zo dicht bij de rand van de baan plaatsen dat de belasting niet meer gelijk verdeeld is.
Een tweede punt waar het misgaat, is de aanname dat elke fels overal even geschikt is om te belasten. Dat klopt in grote lijnen, maar niet vlak naast een schoorsteen. Daar zit de baan al onder extra spanning door de temperatuurverschillen die het metselwerk van de schoorsteen veroorzaakt, en door de manier waarop het water zich rond het obstakel verdeelt. Een klem die daar precies op de plek van een naad of een overlap terechtkomt, zit anders vast dan een klem midden op een doorlopend stuk fels. Wie dat niet vooraf bekijkt, ontdekt het pas als de panelen er al liggen en een klem toch iets speling vertoont.
De schoorsteen verandert ook hoe u met uitzetting moet rekenen. Stalen felsbanen zetten ongeveer half zoveel uit als zink, maar ze zetten wel uit, en een schoorsteen onderbreekt de baan juist op het punt waar die uitzetting ruimte nodig heeft. Een paneelrij die dwars over die onderbreking heen is opgehangen, zonder rekening te houden met de eigen bewegingsruimte van elke baan, kan op termijn spanning geven op de klemmen zelf. Dat is geen zaak van een dag, het wordt zichtbaar na een paar jaar van zomer en winter.
De snelheid waarmee een klikdak dichtgaat, is een van de redenen waarom aannemers ervoor kiezen. Maar rond een schoorsteen met zonnepanelen erop is die snelheid alleen te halen als de indeling van de panelen al bekend is voordat de banen gelegd worden, of in elk geval voordat de klemmen erop gaan. Dat is een ander tempo dan de rest van het dak, waar de banen simpelweg door kunnen lopen. Rond de schoorsteen is er overleg nodig tussen de dakdekker en de installateur, al is het maar om te bepalen welke banen straks een paneelrand dragen en welke niet.
In de praktijk werkt het meestal zo dat de dakdekker het obstakel afwerkt zoals wij uitleggen bij [de schoorsteen bij een klikdak](/bevestiging/schoorsteen), en dat de plaatsing van de panelen daarna wordt afgestemd op de baanindeling die er al ligt. Andersom, waarbij het paneelraster leidend is en de banen daarop worden aangepast, kan ook, maar vraagt dat die keuze al vaststaat voordat de eerste baan wordt gelegd. Wie dat niet weet en achteraf gaat schuiven met klemposities, loopt het risico dat een klem net op de rand van een baan valt in plaats van in het midden, waar hij het meest te verduren kan hebben.
Een ander punt dat in dit geval meespeelt en dat op een gewoon dakvlak nauwelijks een rol speelt, is de combinatie met veel doorvoeren. Een schoorsteen staat zelden alleen; er is vaak ook een ventilatiekanaal of een loden doorvoer in de buurt. Wie dat wil doorrekenen voor een dak met meerdere obstakels naast elkaar, vindt de basisprincipes terug bij [de schoorsteen bij veel dakdoorvoeren](/bevestiging/schoorsteen/veel-doorvoeren), en die principes gelden onverkort zodra er ook nog panelen bij komen: hoe meer obstakels, hoe belangrijker het is dat de klemposities voor de panelen al bekend zijn voordat de banen worden vastgezet.
De kern is dat een schoorsteen met zonnepanelen niet een optelsom is van twee losse problemen die elk apart worden opgelost. Het is één ontwerpvraag: waar loopt het water, waar komt de klem, en past dat op elkaar. Zodra dat op elkaar is afgestemd, is de blinde bevestiging van een klikdak juist een voordeel, omdat de klem overal op de fels kan worden gezet zonder dat er een nieuw gat in de plaat moet komen. Zonder die afstemming vooraf wordt de schoorsteen het punt waar de baanindeling, de waterafvoer en het paneelraster elkaar in de weg zitten, en dat merkt u niet bij de oplevering maar pas een paar jaar later.