Klikzink
Een dakraam is al een onderbreking in het vlak. Er moet een gat in de banen komen, er moet een aansluiting rondom komen die het regenwater weer over het raam heen leidt, en die aansluiting moet blijven werken terwijl het metaal om haar heen bij temperatuurwisselingen een beetje beweegt. Dat is op zichzelf al een detail dat aandacht vraagt, zoals wij uitleggen bij het dakraam bij een klikdak. Komen er zonnepanelen bij op hetzelfde dakvlak, dan verandert er iets fundamenteels aan de opdracht: er moet niet alleen een gat dicht blijven, er moet ook iets aan het dak worden vastgemaakt dat een paneel draagt, vaak dicht bij het dakraam omdat daar de rest van het vlak vrij is voor de opstelling.
Bij een traditioneel gefelst of gesoldeerd dak is de verleiding groot om die drager gewoon door de baan te schroeven. Het metaal ligt er toch al, er is een klos of een steunprofiel nodig, en een paar schroeven lijkt de snelste weg. Op een klikdak is dat de verkeerde weg. Onze banen zitten vast met klemmen die onder de fels grijpen, niet met schroeven door het vlak. Het hele idee van deze bevestiging is dat er geen gaten in de plaat komen die ooit kunnen gaan lekken. Een schroef door de baan voor een paneeldrager doorbreekt dat principe op precies de plek waar het water door het dakraam al onder druk staat om goed weg te lopen.
De oplossing is niet ingewikkeld, maar ze moet vooraf bedacht zijn: de drager voor het paneel wordt over de fels heen bevestigd, niet door het vlak. Er bestaan klemprofielen die om de staande fels grijpen, op dezelfde manier als de klem die de baan zelf op de ondergrond houdt. Zo'n klem kan overal langs de fels geplaatst worden, zonder dat er een doorboring nodig is. Het paneel hangt dan aan een frame dat op die klemmen rust, en de plaat blijft dicht.
Dat werkt alleen als de plaatsing van de panelen, en dus van de dragers, bekend is voordat de banen gelegd worden. Op de bouw zien we regelmatig dat de zonnepanelen een laat besluit zijn, genomen nadat het dak er al ligt. Dan wordt er geïmproviseerd, en improviseren op een klikdak betekent vaak dat iemand toch een schroef pakt omdat de klem niet precies op de goede plek van de fels valt. Wie de plaatsing van de panelen vroeg vastlegt, kan de felsbanen zo laten walsen dat de felsen op de juiste maat liggen voor de dragers die erop moeten komen. Dat is geen extra stap, het is een volgorde: eerst weten waar het paneelveld komt, dan de banen bestellen.
Stel dat een installateur na oplevering langskomt om een rij panelen te plaatsen, en de dakdekker is dan al weg. De installateur kent het klikprincipe niet, ziet een vlakke metalen plaat, en bevestigt de rails met doorboringen en kit erover. Dat kit houdt het misschien een tijd droog, maar het is een lapmiddel op een systeem dat bedoeld is om zonder die lapmiddelen te werken. Bij uitzetting van het metaal, want staal zet op, zij het ongeveer half zoveel als zink, komt er beweging onder die doorboring die de kitvoeg op de proef stelt. Precies rond het dakraam, waar het water al geconcentreerd samenkomt voordat het wegloopt, is dat de plek waar je zo'n zwakte niet wilt hebben.
Er is nog een tweede manier waarop het misgaat, en die is minder zichtbaar. Een paneelveld naast een dakraam verandert de manier waarop regenwater over het vlak beweegt. Het dakraam heeft al een eigen af biedende constructie nodig om water om het gat heen te leiden; een rij panelen erboven kan water concentreren op een plek die daar niet op berekend is, zeker als de dragers een klein stuwtje in het vlak vormen. Bij een groot open dakvlak is die waterloop een ander vraagstuk dan hier, zoals te lezen is bij het dakraam bij een groot open dakvlak, maar het principe dat de aansluiting rondom het raam rekening moet houden met wat er verder op het vlak gebeurt, geldt ook wanneer panelen die stroom beïnvloeden. Wie de dragers ontwerpt zonder te kijken naar de waterloop richting het dakraam, loopt het risico dat het water juist daar samenkomt waar de kraag om het raam al haar handen vol heeft.
De praktische consequentie is dat het dakraam en het paneelveld in één tekening horen, niet in twee losse opdrachten die na elkaar de bouwplaats bereiken. Bij Klikzink werken we met walsmachines die de banen op de millimeter afkorten; dat maakt het mogelijk om de felspositie ten opzichte van het dakraam en de geplande dragers vooraf vast te leggen. Meedenken op tekening kost niets, en dat is precies de fase waarin dit soort details voorkomen dat er achteraf een schroef door een blinde bevestiging moet.
Op de bouwplaats zelf betekent dit dat de volgorde vaststaat: eerst de banen met de juiste felsmaat en de kraag om het dakraam leggen, dan de klemprofielen voor de paneeldragers monteren, en pas daarna het paneelveld zelf plaatsen. Wordt die volgorde omgedraaid, dus panelen eerst grofweg ingemeten en de banen later aangepast, dan is de kans groot dat de klemmen niet precies passen en er toch geïmproviseerd wordt.
Niet elk dak met zonnepanelen en een dakraam heeft deze aandacht in dezelfde mate nodig. Staan de panelen ruim uit de buurt van het dakraam, op een ander deel van het vlak, dan is de wisselwerking tussen paneeldrager en kraag kleiner en is het vooral een kwestie van de klemmen op de juiste felsen laten vallen. De spanning ontstaat vooral wanneer de ruimte beperkt is en het paneelveld noodgedwongen dicht tegen het dakraam aan komt te liggen, bijvoorbeeld op een kleiner dakvlak waar elke vierkante meter benut wordt voor opwekking. Dan is er weinig marge om fouten in de volgorde nog te herstellen zonder het vlak opnieuw open te maken.
Is het dak nog in ontwerpfase, dan is het advies simpel: leg de positie van de panelen vast voordat de felsbanen besteld worden, en bespreek de plek van het dakraam en het paneelveld in één keer met wie de banen levert.