Klikzink
De dakvoet is de onderrand van het dak, de plek waar het water het dak verlaat. Op een klikdak is dit ook de plek waar de eerste klem zit, onderaan de baan, en die klem staat onder de meeste trek als het waait. Wind grijpt een dakvlak niet gelijkmatig aan; de rand krijgt de grootste kracht, en de onderrand voelt dat het eerst en het hardst. Dat is al zo zonder verdere toevoegingen op het dak. Komen er zonnepanelen bij, dan verandert er iets fundamenteels aan wat die onderrand moet kunnen dragen, en dat is waar deze pagina over gaat.
Zonnepanelen worden niet los op een felsdak gelegd. Ze hangen aan een montagesysteem, en dat systeem moet ergens aan vast. Bij een traditioneel dak, geschroefd of gesoldeerd, is de verleiding om ergens een beugel door de plaat te zetten, of een klem te lassen op een punt dat toevallig goed uitkomt voor de rijen panelen. Bij een klikdak is die weg er niet. De banen zijn blind bevestigd: de klem grijpt onder de fels, en er gaat geen schroef door de plaat. Dat is precies het uitgangspunt van dit systeem, en het blijft ook zo als er later panelen bijkomen. Een montagesysteem voor zonnepanelen op een klikdak wordt aan de fels gehangen, met klemmen die om de staande naad grijpen, niet aan de plaat zelf.
De onderrand is waar dit samenkomt. De eerste klem van de felsbaan zit hier, en die klem heeft al de zwaarste wind te verwerken. Wordt er nu ook nog een rij paneeldragers op de onderste banen gehangen, dan telt het gewicht van de panelen en de bijkomende windbelasting op die panelen mee op precies de plek waar de bevestiging al het meest te doen heeft. Dit is geen reden om de dakvoet anders te bouwen dan elders op het dak; het is een reden om bij het ontwerp van de klemverdeling rekening te houden met waar de panelen komen te hangen, en met hoeveel gewicht daar bovenop komt.
In de praktijk komt dit meestal aan de orde voordat het dak wordt gelegd. Een aannemer die weet dat er zonnepanelen op het dak komen, geeft dat door aan wie de klemafstand en de klemposities bepaalt. Zit de onderste rij panelen dicht bij de dakvoet, dan kan de klemdichtheid daar plaatselijk hoger worden gezet dan verderop op het dakvlak. Dat is geen ingewikkelde aanpassing, maar het moet wel gebeuren voordat de banen liggen. Achteraf een klem toevoegen onder een fels die al vastligt, is niet hetzelfde als een extra schroef bijzetten in een geschroefd dak: de klem moet om de fels heen, en dat vraagt dat de baan op die plek toegankelijk is.
De fout die hier het vaakst wordt gemaakt, is het dak leggen als los project en de panelen als een tweede project, zonder dat de een van de ander weet. De dakdekker legt de banen met de standaard klemafstand die voor een leeg dak volstaat. Later komt de installateur van de zonnepanelen, en die moet zijn montagerails ergens bevestigen. Ontbreekt er een goede plek bij de dakvoet, dan wordt er wel eens teruggevallen op een oplossing die niet bij het systeem past: een extra beugel die tegen de fels wordt geklemd zonder dat daar rekening mee is gehouden, of een bevestiging die dichter bij de rand zit dan de klemverdeling toelaat. Het resultaat is een punt waar de trekkracht van wind op de panelen en de trekkracht van wind op het dak zelf samenkomen op een klem die daar niet voor is uitgelegd.
Er is een tweede manier waarop het misgaat, en die is subtieler. Iemand redeneert dat de plaat toch al blind bevestigd is, dus dat er verder niets speciaal is aan de dakvoet, en legt het dak zonder ooit te vragen of er panelen komen. Zes maanden later blijkt dat er wel degelijk panelen komen, en dan moet de klemverdeling bij de onderrand achteraf worden aangepast. Dat kan, want de banen zijn te openen en opnieuw te sluiten zonder dat de plaat beschadigt, maar het is extra werk dat voorkomen was als de vraag eerder was gesteld. Wie een dak laat leggen en weet dat er ooit panelen bijkomen, ook als dat nog niet dit jaar is, doet er goed aan dat bij de start van het werk te melden.
Het onderscheid tussen een geschroefd dak en een klikdak wordt op dit punt goed zichtbaar. Bij een geschroefd dak zit de zwakte in elk gat dat door de plaat gaat: elke schroef is een plek waar water een weg naar binnen kan zoeken als de afdichting ooit verslechtert. Een montagesysteem voor zonnepanelen dat op zo'n dak extra gaten boort, voegt dus extra zwakke plekken toe op een plek die al zwaarder belast wordt door wind. Bij een klikdak zit er geen gat, maar dat betekent niet dat er geen zwakte kan ontstaan. De zwakte verschuift naar de klem: als die overbelast wordt, niet door een gat maar door trekkracht die de klem niet aankan, kan de fels los gaan werken. Dat gebeurt niet van de ene op de andere dag; het is een kwestie van herhaalde belasting over jaren, en juist daarom is dit iets om vooraf goed te regelen, niet iets waarvan je de gevolgen snel ziet.
De vraag die daarbij hoort is niet of de klem sterk genoeg is in het algemeen, maar of er genoeg klemmen op de goede plek zitten voor de belasting die er lokaal bijkomt. Een klem die op zichzelf goed functioneert, kan alsnog de zwakste schakel worden als er drie keer zoveel gewicht aan hangt als waarvoor de verdeling was bedacht.
Op een bouw waar dak en zonnepanelen door verschillende partijen worden uitgevoerd, loont het om die volgorde vroeg vast te leggen. Wie de felsbanen legt, wil weten waar op het dak de paneeldragers komen te hangen voordat de eerste klem gezet wordt, niet nadat het dak al dicht is. Dat is geen extra stap die het proces vertraagt; het is informatie die op de tekening al beschikbaar is zodra er een offerte voor zonnepanelen ligt, en die met een paar regels in de opdracht kan worden doorgegeven.
Dit raakt niet aan de dakhelling, de opbouw onder de plaat of aan hoe het dak eruitziet; dat zijn vragen voor elders. Het gaat hier alleen om de vraag waar het gewicht van straks terechtkomt op de bevestiging van nu, en die vraag hoort bij de dakvoet omdat daar de klem al het meeste te verduren heeft, met of zonder panelen.
Wie een dak laat leggen waarop later zonnepanelen komen, kan dit het beste vooraf melden bij de partij die de klemverdeling bepaalt, zodat de dakvoet daar meteen op wordt ingericht.