Klikzink
Een traditioneel felsdak wordt met een felsmachine op de bouwplaats gemaakt of in de werkplaats voorgevouwen en op het dak gesoldeerd. Dat is werk voor iemand die het vak heeft geleerd: de fels moet strak en gelijkmatig zijn, de soldeernaad moet dicht zijn, en beide zijn foutgevoelig als de temperatuur, de wind of de ervaring van de persoon die het doet niet meewerkt. Er zijn niet veel mensen meer die dit dagelijks doen, en dat maakt traditioneel felswerk schaars en duur.
Onze banen klikken in elkaar over een klem die onder de fels zit. Er wordt niet gesoldeerd en er gaat geen schroef door de plaat. Dat verandert wie het werk kan doen. Een goede dakdekker die gewend is nauwkeurig te werken, kan het klikken leren. Het is geen vaardigheid die jaren oefening vraagt zoals felsen met de machine, maar het is ook niet iets wat iemand zonder ervaring er even bij doet. Wat blijft, is het inzicht in de opbouw: waar de klemmen komen, hoe de banen ten opzichte van elkaar liggen, en hoe je omgaat met hoeken, randen en aansluitingen op andere bouwdelen.
Het leggen van de banen zelf is het eenvoudigste deel. De baan wordt gepositioneerd, de klem wordt vastgezet op de ondergrond, en de volgende baan klikt over de fels van de vorige. Wat vakmanschap blijft vragen, is de voorbereiding. De onderconstructie moet vlak en droog zijn, de banen moeten haaks en strak op de dakvoet beginnen, en bij een schuin dak moet de eerste baan precies liggen, want elke volgende baan volgt die lijn. Een dakdekker die slordig begint, legt een dak dat er aan het einde scheef bij ligt, ook al is elke individuele klikverbinding op zichzelf goed.
Daar komt bij dat een aantal plekken op het dak niet met klikken alleen wordt opgelost. Aansluitingen op doorvoeren, op een schoorsteen, op een dakraam of op de gevel vragen extra plaatwerk, vaak met traditionele bewerkingen zoals haaks omzetten en soldeer op de detailaansluiting. Dat werk verandert niet doordat het grote vlak klikt. Wie alleen het klikken kan en niet het plaatwerk rondom, redt zich niet op een compleet dak.
Op multiplex ligt de klikbaan op een gesloten plaatvloer. Dat is een andere situatie dan bijvoorbeeld een dak met losse delen of een ondergrond met kieren en niveauverschillen. Een dichte plaat is overal even sterk, wat betekent dat de klem in principe overal kan worden vastgezet zonder dat de dakdekker moet uitzoeken of de ondergrond op die plek wel draagkrachtig is. Dat maakt het leggen voorspelbaarder dan op een ondergrond die uit losse onderdelen bestaat, waar de positie van elke klem afhankelijk is van waar een balk of regel zit.
De beperking bij multiplex zit niet in de sterkte, maar in de naden tussen de platen. Een plaatnaad is een zwakkere plek dan het midden van een plaat, en een klem die precies op een naad terechtkomt, zet niet zo vast als een klem op een dichte ondergrond. Een ervaren legger houdt daar bij het uitzetten van de banen rekening mee en verschuift waar nodig de positie van een klem een paar centimeter, zodat die niet op de naad zelf valt. Dat is geen ingewikkelde handeling, maar het is wel iets wat je moet weten en zien voordat je begint te klikken, niet achteraf wanneer het dak al half ligt.
Om die reden is het verstandig dat wie het legt, ook even kijkt naar hoe de platen onderling zijn gestoken en waar de naden precies lopen, voordat de eerste baan wordt vastgezet. Dat is geen rekenwerk waar een normrapport bij nodig is, het is een kwartier kijken en meten voordat er geklikt wordt. Wij leggen dat in detail uit bij [een klikdak op multiplex](/bevestiging/multiplex), inclusief waar de klemafstand door de plaatnaden wordt bepaald.
Het is niet zo dat iedereen die een schroevendraaier kan vasthouden dit dak kan leggen. De klik zelf is eenvoudig, maar een dak bestaat niet alleen uit klikken. De randen, de aansluitingen en de hoeken vragen precisiewerk dat met traditionele plaatbewerking wordt gedaan, ook op een klikdak. Zo beschrijven wij bijvoorbeeld hoe de aansluiting bij een hoekkeper wordt gemaakt op [de hoekkeper op multiplex](/bevestiging/multiplex/hoekkeper), waar de klikbanen samenkomen met een gezette plaatstrook die met de hand wordt aangepast aan de hoek van het dak. Dat soort werk vraagt dezelfde vaardigheid als bij een traditioneel felsdak.
Wat wél verandert, is de tijd die het grote vlak kost. Omdat er niet gesoldeerd hoeft te worden en er geen felsmachine op het dak nodig is, ligt een groot deel van een dak aanzienlijk sneller dicht dan bij traditioneel felswerk. Dat is vooral merkbaar bij een groot plat vlak zonder veel doorvoeren of hoeken; op een dak met veel details zoals dakramen, een schoorsteen of meerdere doorvoeren is het tijdvoordeel kleiner, omdat het plaatwerk rond die details evenveel tijd kost als voorheen.
De ploeg die het legt, kan daardoor kleiner zijn dan bij een traditioneel felsdak, maar niet omdat er minder kennis nodig is. Het scheelt vooral in de tijd die per vierkante meter nodig is voor het grote vlak, niet in de tijd die nodig is voor de randen en aansluitingen. Een opdrachtgever die denkt dat een klikdak op multiplex met een onervaren ploeg net zo goed wordt als met een ervaren dakdekker, komt bedrogen uit bij de aansluitingen, ook als het grote vlak zelf er verzorgd bij ligt.
Op een dak met veel doorvoeren, een schoorsteen midden op het vlak, meerdere kilgoten en een complexe gevelaansluiting is het voordeel van het klikken op het grote vlak minder groot dan het lijkt, omdat het grootste deel van de tijd toch in de details gaat zitten. Voor dat soort daken is de vaardigheid van de dakdekker in traditioneel plaatwerk minstens zo bepalend voor het eindresultaat als de klikverbinding zelf. Wie een dakdekker zoekt die alleen klikwerk kan en verder geen ervaring heeft met plaatbewerking, loopt daar tegenaan.
Op een eenvoudig, groot en overwegend vlak dak met weinig doorvoeren is de situatie anders. Daar is het verschil met traditioneel felswerk het grootst, omdat het grootste deel van het dak bestaat uit het repetitieve werk waar het klikken juist voor is gemaakt. Een dakdekker die de basis van het klikken kent en die weet waar de plaatnaden liggen, kan dat vlak in een dagdeel afwerken waar traditioneel felswerk een veelvoud van de tijd zou vragen.