Klikzink
Elke pijp, elke lichtkoepel en elke ventilatiekap die door het dakvlak gaat, onderbreekt de waterkerende laag. Dat is geen kwestie van materiaalkeuze, dat is een gegeven bij elk dak. De vraag is niet of dat een zwakke plek is, de vraag is hoe die plek is opgebouwd en hoe hij zich houdt over de jaren. Bij EPDM en bij onze felsbanen wordt die vraag heel verschillend beantwoord, en dat komt doordat de twee materialen op een andere manier vastzitten aan de rest van het dak.
EPDM is een rubberdoek. Het wordt los gelegd of gekleefd en vaak geballast met grind of tegels, en het dichten van een doorvoer gebeurt met een manchet: een voorgevormd rubber of EPDM-stuk dat om de pijp sluit en aan het dakvlak wordt gekleefd of gevulkaniseerd. Die verbinding is een lijmverbinding, en een lijmverbinding heeft een eigen levensduur die los staat van het doek zelf. De kleefkracht kan teruglopen door hitte, door UV, door bewegingen in de pijp, en dat gaat vaak onopgemerkt tot er ergens een randje loskomt.
Bij onze banen ligt dat anders, omdat er helemaal geen rubberdoek ligt om te doorboren of te kleven. Het dakvlak bestaat uit stalen felsbanen die met klemmen onder de fels aan elkaar en aan de ondergrond vastzitten, zonder dat er een schroef door de plaat gaat. Rond een dakdoorvoer wordt gewerkt met een stalen inzetstuk of een voet die in het felssysteem wordt opgenomen, aangesloten met plooibare randen en waar nodig een sluitring die om de pijp wordt gezet. Er wordt hier niet gekleefd, er wordt aangesloten in hetzelfde materiaal en met hetzelfde soort verbinding als de rest van het dak.
Het grote verschil zit in wat er gebeurt als er iets misgaat. Bij EPDM is een lekkage bij een doorvoer meestal een loskomende manchet, en dat is te verhelpen door de rand opnieuw te kleven of de manchet te vervangen. Dat is bewerkelijk werk, want de kleeflaag moet schoon en droog zijn, de temperatuur moet goed zijn, en het resultaat is weer een lijmverbinding die op een dag opnieuw kan verouderen. Bij een felsdak is de aansluiting rond een doorvoer een mechanische verbinding, met plooien en klemmen, en die verandert niet door zonlicht of door de jaren op dezelfde manier als een kleeflaag dat doet. Dat is geen garantie dat er nooit iets gebeurt, want een slecht gemonteerde sluitring lekt net zo hard als een slecht gekleefde manchet. Het is wel een ander soort risico, en een ander soort onderhoud.
Daar staat iets tegenover waar EPDM juist sterk in is: vormvrijheid. Een rubberdoek is soepel en kan om vrijwel elke vorm heen gevormd worden, ook rond een cluster van leidingen die dicht bij elkaar uit het dak komen, of rond een doorvoer met een ongewone doorsnede. Bij een felsdak moet iedere doorvoer passen in de systematiek van de banen: de fels loopt in een richting, de klemmen zitten op een vaste afstand, en een doorvoer die dwars op die richting staat of net tussen twee felslijnen in valt, vraagt om een oplossing op maat. Wij denken daar op tekening in mee, zonder dat dat iets kost, maar het blijft iets dat vooraf bekeken moet worden. Bij EPDM kan een dakdekker een positie vaak nog ter plekke aanpassen met een stuk doek en een föhn.
Bij een enkele losse doorvoer op een verder rustig dakvlak is het verschil tussen beide systemen vaak klein. Het wordt interessanter bij grotere aantallen doorvoeren, of bij doorvoeren die niet stilstaan. Een pijp die door temperatuurwisselingen uitzet en krimpt, belast de aansluiting elke keer opnieuw. Bij EPDM wordt die beweging opgevangen doordat het rubber zelf rekt, tot een bepaalde grens. Bij een felsdak wordt die beweging opgevangen door de manier waarop het inzetstuk is vormgegeven, met wat speling ingebouwd, en niet door het materiaal zelf dat rekt, want staal doet dat niet op dezelfde manier als rubber.
Er is nog een ander punt waarop de twee systemen structureel verschillen, en dat is de plek van de zwakte. Bij EPDM ligt de zwakte in de kleeflaag: het doek zelf is waterdicht, de randen zijn het risico. Bij een dak zonder doorboringen, zoals onze banen, ligt de zwakte anders. Er is geen schroefgat dat kan gaan lekken, maar een aansluiting die niet goed is opgenomen in de felsrichting kan wel een plek worden waar water zich verzamelt in plaats van wegloopt. Dat is een andere fout dan een lospellende manchet, maar het is wel een fout die om dezelfde aandacht vraagt bij het ontwerp.
Er zijn daken waarbij EPDM de logischer keuze blijft, en dat heeft weinig te maken met de kwaliteit van beide materialen en veel met de vorm van het dak. Op een vlak dak met een groot aantal doorvoeren van uiteenlopende afmetingen, dicht bij elkaar en met leidingwerk dat na de bouw nog wijzigt, is de souplesse van een rubberdoek een reëel voordeel. Ook bij hele lage hellingen, waar water langzaam afvoert en elke naad onder een langere waterdruk kan staan, is een dicht gelast of gekleefd doek met weinig naden een aanpak die zich al lang bewijst. Onze banen zijn toepasbaar vanaf zes graden helling, maar bij extreem lage hellingen met veel complexe doorvoeren is dat een ander gesprek dan bij een steilere kap met een enkele schoorsteendoorvoer.
Omgekeerd is een felsdak met klikbevestiging aantrekkelijk waar het dakvlak zelf al voor staal is gekozen, om het gewicht, om het uiterlijk of om de manier van bevestigen, en de doorvoer daarin mee moet. Het heeft weinig zin om op een stalen dak toch een rubbermanchet te kleven op een plek die net zo goed in het systeem past. Dan wordt de doorvoer meegenomen in dezelfde systematiek als de rest van het dak, met dezelfde klemmen en dezelfde plooibare aansluitingen, in plaats van een ander materiaal met een andere levensduurverwachting op één plek in het vlak te introduceren.
De keuze tussen beide systemen wordt dus niet bepaald door welk materiaal in het algemeen beter is, maar door wat er om die ene doorvoer heen gebeurt: hoeveel doorvoeren er zijn, hoe ze bewegen, welke vorm het dakvlak heeft, en welk materiaal er al ligt. Wie twijfelt over een specifieke situatie kan de tekening met de doorvoeren aan ons voorleggen, dan kijken we mee naar waar de aansluiting het beste past in de felsrichting.