Klikzink
De rand van een dak is de plek waar het dakvlak overgaat in het boeiboord, en dat is een naad die het meeste te verduren heeft. Het dakvlak beweegt door temperatuur, het boeiboord eronder beweegt anders of amper, en de aansluiting moet dat verschil blijven opvangen zonder dat er water doorkomt. Hoe die aansluiting wordt gemaakt, ligt aan het materiaal van het dakvlak. Bij EPDM wordt de rand gekleefd of geballast, bij een klikdak wordt de rand geklemd. Dat is niet een detail, dat is de kern van het verschil.
EPDM is een rubberdoek, in banen of als één grote lap over het dak getrokken. Aan de rand wordt de doek omgezet over het boeiboord en daar vastgezet: met contactlijm op het boeiboord zelf, of met een mechanisch bevestigde randstrip waar de doek overheen wordt geplakt. Bij een geballast dak ligt het grootste deel van het veld los onder grind of tegels, maar de rand is bijna altijd wel vastgelijmd of vastgeklemd, want daar grijpt de wind het eerst aan. De kwaliteit van die rand hangt dus voor een groot deel af van de kwaliteit van de lijmverbinding en van hoe goed het boeiboord zelf nog is: droog, vlak, vrij van oude verflagen die de lijm niet pakt.
Dat is een reëel voordeel van EPDM op plekken waar het boeiboord een onregelmatige vorm heeft, rond een uitstek of een bocht. De rubberdoek is rekbaar en kan om een gebogen randje heen gevormd worden zonder inkepingen of passtukken. Bij stalen felswerk moet de rand recht of in vlakke segmenten worden opgebouwd, en een ronde overgang vraagt om maatwerk. Op dat punt is EPDM eenvoudiger, en dat is de moeite waard om ruiterlijk te erkennen voordat we het verschil in de andere richting laten zien.
Bij onze felsbanen wordt de rand niet gelijmd maar geklemd. De laatste baan langs het boeiboord wordt omgezet in een aansluitprofiel dat op zijn beurt onder de fels van de klem wordt vastgezet, dezelfde klem die de rest van het dak bijeenhoudt. Er wordt niets aan het boeiboord gelijmd en er gaat geen schroef doorheen. Zoals wij uitleggen bij [de aansluiting op de nok](/bevestiging/boeiboord), werkt de rand van het dak volgens hetzelfde principe als de rest van de baan: vasthouden zonder doorboren, en ruimte laten voor beweging.
Dat scheelt op een paar punten die in de praktijk merkbaar zijn. Een lijmverbinding is zo goed als de voorbereiding van het oppervlak, en die voorbereiding is weersafhankelijk: vocht, stof of kou op het boeiboord maakt de hechting onzeker, en dat is precies te merken tijdens winterwerk, waarover meer op de pagina over [winterwerk](/bevestiging/boeiboord/winterwerk). Een mechanische klem is dat verschil niet gevoelig voor. De klem zit vast zodra hij is dichtgeklikt, bij tien graden of bij vorst, en de verbinding hangt niet af van droogtijd of van de temperatuur waarbij de lijm nog wil werken.
Staal zet uit en krimp met de temperatuur, ongeveer half zoveel als zink, en de klem is daar het antwoord op: de baan kan onder de klem een stukje bewegen zonder dat de bevestiging loskomt. Bij EPDM ligt dat anders, want rubber vervormt zelf mee met temperatuurverschillen en heeft daardoor van nature meer rek. Aan de rand, waar de doek vastgelijmd zit, wordt die rek plaatselijk tegengehouden, en dat is precies de plek waar een gelijmde EPDM-rand na jaren kan gaan loskomen of scheuren, zeker als het boeiboord zelf ook nog beweegt. Bij een klikdak is de rand net zo beweeglijk als het middenveld van het dak, omdat het dezelfde klem is die overal dezelfde ruimte geeft.
Een dak zonder lijmverbinding en zonder doorboringen heeft niet geen zwakke plek, het heeft een andere. Bij EPDM is dat de kwaliteit van de lijmnaad en de staat van het boeiboord waarop gelijmd wordt. Bij klikfelswerk is dat de klem zelf: hij moet op de juiste afstand geplaatst zijn en goed dichtgeklikt, en dat is een kwestie van uitvoering, niet van materiaal dat achteraf kan loslaten. Dat maakt controle tijdens de bouw eenvoudiger. Een klem die niet goed vastzit is te zien en te voelen op het moment van leggen. Een lijmverbinding die op termijn gaat loslaten, is op de dag van opleveren nog niet te onderscheiden van een goede.
Naast de ronde randvorm die we al noemden, is er nog een praktisch punt in het voordeel van EPDM: bij een dak met heel veel doorvoeren, zoals rond installaties of leidingdoorgangen, is een rubberdoek makkelijker om de doorvoer heen te sluiten dan een stalen baan, waarover meer te lezen is op de pagina over [veel doorvoeren](/bevestiging/boeiboord/veel-doorvoeren). Ook bij een dak dat in fases wordt opgeleverd, kan een geballaste EPDM-rand tijdelijk vrij liggen zonder dat de rand definitief afgewerkt moet zijn, terwijl een geklemd stalen dak in principe per baan af moet zijn voordat de volgende erover aansluit.
Op een dak met een grillige rand, met veel doorvoeren dicht bij het boeiboord, of waar de uitvoering per fase moet kunnen worden opgeleverd zonder dat de rand meteen dicht is, is EPDM vaak de praktischer keuze. Op een dak waar de rand recht doorloopt, waar het boeiboord in delen wordt opgebouwd die goed te plannen zijn, en waar de aansluiting na twintig jaar niet opnieuw hoeft te worden nagelopen op een lijmnaad, is de geklemde rand van een klikdak de oplossing die minder achterstallig onderhoud met zich meebrengt. Het is geen keuze die los van de rest van het dak gemaakt wordt: wie voor felswerk kiest voor het vlak, kiest voor de klem aan de rand, en wie voor EPDM kiest, aanvaardt de lijmnaad als onderdeel van het onderhoud.