Klikzink
Een schoorsteen midden in een golfplatendak is een ander verhaal dan een obstakel aan de rand. Bij de dakrand of de gevel loopt het water één kant op en is er altijd een vrije weg naar de goot. Bij een schoorsteen staat er een blok in het midden van het vlak waar het water met volle kracht tegenaan loopt, en dat water moet vóór die schoorsteen al zijn opgevangen en om het obstakel heen gestuurd, anders staat het op tegen de bovenzijde en zoekt het de weg van de minste weerstand. Die weg van de minste weerstand is bijna altijd een bevestigingspunt.
Op een golfplaat ligt de bevestiging in de top van de golf, met een aantal schroeven per vierkante meter volgens een vast patroon. Rond een schoorsteen verandert dat patroon. Er moet een loodslabbe of een inbouwstuk in het vlak komen dat het water opvangt en zijwaarts afvoert naar de golven die vrij liggen, en dat stuk moet aan iets vastzitten dat zelf niet beweegt. Bij Klikzink werken we op golfplaten met een regelwerk: een onderconstructie van houten of metalen regels die de oneffenheden van de golf opvangt en een vlak, stabiel draagvlak maakt waar de klikfelsbanen op vastgezet worden. Rond de schoorsteen wordt dat regelwerk dichter of juist onderbroken, afhankelijk van hoe het obstakel precies in het dakvlak staat. Waar bij de nok of de dakvoet het regelwerk in een rechte lijn doorloopt, moet het hier om de schoorsteen heen gebouwd worden, met een aftimmering die het water opvangt voordat het de schoorsteen bereikt.
De klem die onder de fels van onze banen zit, heeft een vlak en gelijkmatig draagvlak nodig om goed te functioneren. Op een rechte golfplaat is dat regelwerk overal ongeveer gelijk. Rond een schoorsteen niet: daar zit een gat in het regelwerk waar het obstakel doorheen komt, en de klemmen aan beide zijden van dat gat moeten precies zo liggen dat de felsbanen strak doorlopen zonder dat er een baan halverwege moet worden onderbroken op een punt waar dat niet handig is. Een aannemer die dit voor het eerst doet, onderschat vaak hoeveel voorbereiding er in die paar vierkante meter rond de schoorsteen zit vergeleken met de rest van het dak, dat in een regelmatig tempo dichtgelegd kan worden.
De meest voorkomende fout is dat de waterkerende constructie boven de schoorsteen, de zogeheten spuwer of het opvangprofiel, niet stevig genoeg is bevestigd op het regelwerk. Water dat tegen de schoorsteen aan loopt bij storm zet daar behoorlijke druk op, en als dat profiel alleen aan de plaat en niet aan een dragende regel is vastgezet, komt het los. Het gevolg is niet meteen een lek op die plek, maar water dat onder de felsbanen verderop in het vlak terechtkomt, op een plaats waar niemand het verwacht en waar het pas na een tijd zichtbaar wordt binnen. Bij een golfplatendak is dat extra lastig te vinden, omdat het water via de golven een heel eind kan wegstromen voordat het ergens naar binnen sijpelt.
Een tweede fout ligt bij de klemmen zelf, die bij ons onder de fels zitten en geen schroef door de plaat laten gaan. Rond een schoorsteen wordt de looprichting van de banen soms aangepast om de aftimmering netjes te laten aansluiten. Als daarbij de klemafstand rond het obstakel groter wordt dan elders, om tijd te winnen of omdat de regelaar op die plek ontbreekt, dan geeft de baan op die plek net iets meer mee bij wind. Dat is in het begin niet te zien. Na een paar jaar, met wisselende temperaturen en de wind die net wat harder om een schoorsteen draait dan over een vlak dakvlak, wordt dat het punt waar een felsverbinding als eerste gaat klapperen of waar de klem als eerste slijt.
Golfplatendaken met een schoorsteen zien we vooral op schuren en stallen, gebouwen die vroeger met asbestgolfplaten zijn gedekt en waar nu vervanging aan de orde is. Dat brengt twee dingen mee die niet los van de bevestiging te bekijken zijn. Ten eerste draagt de oude golfplaat zelf niet gelijkmatig meer, zeker niet rond een schoorsteen waar de plaat in het verleden vaak is ingekort of bijgewerkt met een minder solide aansluiting. Het regelwerk dat wij aanbrengen moet die ongelijkheden opvangen voordat er een bevestigingspunt op komt, en rond de schoorsteen is dat regelwerk het minst voorspelbaar, juist omdat daar in het verleden het meest aan de plaat is gesleuteld.
Ten tweede geldt bij asbest dat de oude plaat niet zomaar verwijderd mag worden. Er zijn regels voor het veilig afvoeren van asbesthoudend materiaal, en die regels bepalen ook hoe de nieuwe bevestiging aangebracht kan worden. Vaak wordt er een regelwerk over de bestaande, verzegelde asbestplaat heen gebouwd, zonder dat er nog in die plaat geboord wordt. Dat betekent dat de nieuwe klikfelsbanen, met hun klemmen onder de fels, volledig steunen op het nieuwe regelwerk en niet op de oude plaat zelf. Rond de schoorsteen is dat regelwerk het dichtst opgezet, omdat daar de belasting door het opstuwende water het grootst is en er geen ruimte is om dat via de oude plaat te laten meedragen.
Op een golfplatendak zonder obstakels ligt het tempo van leggen vrij hoog, omdat het regelwerk overal gelijk is en de klemmen in een herkenbaar ritme geplaatst kunnen worden. Rond een schoorsteen valt dat ritme stil. Er moet gemeten worden hoe het water precies loopt, het regelwerk moet plaatselijk aangepast worden, de aftimmering met de loodslabbe of het inbouwstuk moet gemaakt en bevestigd worden voordat de felsbanen daar überhaupt aan te sluiten zijn. Een dakdekker die dit onderschat, plant de schoorsteen in als een kwartier werk tussen twee gewone dagbanen, en komt er dan achter dat het een halve dag kost om het goed te doen. Dat is geen kwestie van onhandigheid maar van wat het obstakel simpelweg vraagt: een plek waar het water tegen een vast punt aan loopt, moet met meer aandacht bevestigd worden dan een plek waar het water gewoon doorstroomt.
Voor wie een golfplatendak met schoorsteen laat aanpakken, is het daarom zinvol om vooraf te vragen hoe het regelwerk rond dat punt wordt opgebouwd en waar precies de klemmen komen te liggen ten opzichte van de aftimmering. Wij denken op tekening mee over die aansluiting, zonder daar kosten voor te rekenen, en leveren de banen op maat zodat er rond de schoorsteen geen overbodige naad nodig is.