Klikzink
Een schoorsteen midden in een dakvlak is voor elke dakbedekking hetzelfde probleem. Er staat een blok in de weg, water dat van boven komt moet er langs, en aan de bovenkant van de schoorsteen loopt water tegen het metselwerk aan en moet naar links en rechts worden gestuurd voordat het verder het dak op kan. Hoe dat probleem wordt opgelost, verschilt sterk tussen een gebrande of gekleefde laag bitumen en een mechanisch bevestigde felsbaan. Op deze pagina zetten we die twee tegenover elkaar, met de bevestiging als insteek.
Bitumen wordt bij een schoorsteen in banen gelegd die tegen het opstaand werk omhoog lopen, met een aparte strook die de hoek opvangt en meestal een sierstrip of loodslabbe die het geheel afwerkt tegen de muur. Boven de schoorsteen, waar het water uiteen moet, wordt vaak een extra stuk bitumen of een keperstuk gelegd dat het water opvangt en naar de zijkanten stuurt. Dat werkt, maar het steunt op de kwaliteit van het lassen of kleven op die plek. Juist bij een schoorsteen, waar veel materiaal samenkomt in een hoek die niet vlak is, is dat precisiewerk dat onder tijdsdruk nog weleens tekortschiet.
Bij een klikdak ligt dat anders, omdat er geen laag is die aan het dakvlak of aan de schoorsteen zelf hecht. De felsbanen lopen door tot tegen het opstaand werk en worden daar omhoog gezet in een opstand die mechanisch vastklikt op de klemmen die al onder de fels zitten. Boven de schoorsteen wordt het water niet opgevangen door een gelaste hoek maar door een keper of een sierstrook die zelf ook mechanisch is bevestigd en aansluit op het klikprofiel van de banen ernaast. Er wordt niets aan elkaar gesmolten. Wat er wel gebeurt, leggen we uitgebreider uit op de pagina over [de schoorsteen bij een klikdak](/bevestiging/schoorsteen), waar we ingaan op hoe de banen precies rond het obstakel lopen.
Bitumen heeft op één punt een voordeel dat we niet moeten wegpoetsen: het is vloeibaar te verwerken op de plek zelf, wat betekent dat een dakdekker een onregelmatige hoek, een scheve schoorsteenvoet of een muurtje dat niet haaks staat, ter plekke kan vormgeven met een föhn en een rol. Bij een schoorsteen die niet in het gareel staat, of bij oud metselwerk met een onregelmatig oppervlak, is dat een reëel voordeel. Een felsbaan is een stijve plaat staal. Die vormt zich niet om een oneffenheid heen; de opstand en de keper moeten passen, en als de schoorsteen zelf niet recht is, moet dat vooraf worden opgemeten en verwerkt in de maatvoering van de banen en de aansluitstukken. Bij Klikzink kan dat, banen worden op de millimeter afgekort en we denken kosteloos mee op tekening, maar het vraagt dus een stap vooraf die bitumen niet nodig heeft.
Het grootste verschil zit niet in het leggen maar in wat er gebeurt als het misgaat. Bitumen bij een schoorsteen lekt meestal op de overgang tussen de laag en het opstaand werk, waar de kleeflaag of de las na jaren onder temperatuurwisseling loskomt. Zo'n lek is vaak niet meteen zichtbaar van boven; het water trekt onder de laag door en komt pas verderop naar binnen, wat het opsporen lastig maakt. Reparatie betekent dat de bovenlaag rond de schoorsteen wordt losgesneden, opnieuw wordt gelegd en weer wordt vastgesmolten aan wat eromheen ligt, wat op een bestaand dak niet altijd zonder schade aan de omliggende banen kan.
Een klikdak lekt bij een schoorsteen doorgaans op een andere manier: niet doordat een laag loskomt, maar doordat een klemverbinding of een aansluitstuk niet goed is uitgevoerd of door verzakking van het metselwerk is losgeraakt. Zo'n punt is bij een blind bevestigd dak vaak juist beter te lokaliseren, omdat het probleem in een klik zit en niet in een grote hechtlaag. Het aansluitstuk kan los worden geklikt, opnieuw worden gezet en weer vast worden geklikt, zonder dat er iets wordt opengesneden of opnieuw wordt gesmolten. Dat is meteen ook waar de blinde bevestiging zijn eigen zwakte krijgt: een klem die verkeerd is gemonteerd, valt van buiten niet te zien, terwijl een slecht gelaste bitumennaad soms nog met het oog is te herkennen aan een opstaand randje of een blaas.
Bitumen bij een schoorsteen verweert het snelst juist op de plek waar het tegen het metselwerk aan staat, omdat daar de UV-belasting en de temperatuurwisseling het grootst zijn en het materiaal zelf, in tegenstelling tot metaal, met de jaren verhardt en minder meegeeft. Na een aantal jaar zien we scheurtjes ontstaan precies op de knik tussen dakvlak en opstand, en dat is vaak het eerste punt waar een dakdekker een dak op controleert. Een felsbaan met een organische coating van 50 micrometer verweert gelijkmatiger over het hele vlak, en de knik bij de schoorsteen is mechanisch vastgezet in plaats van gevormd door verhitting, dus daar zit geen verzwakte plek die eerder verweert dan de rest van het dak.
Dat betekent niet dat een klikdak bij een schoorsteen geen aandacht vraagt. De opstand en de keper zetten net als de rest van de plaat uit en krimpen met temperatuur, en bij staal is dat ongeveer de helft van wat zink doet, maar bij een schoorsteen komt die uitzetting samen met een vast punt dat niet meebeweegt. Die opstelling vraagt om een detail waarin de plaat kan bewegen zonder dat de klem bij de schoorsteen wordt belast, en dat is precies waar de klikverbinding zijn werk doet: de klem laat de baan in zijn lengte iets schuiven zonder dat de aansluiting bij de schoorsteen zelf onder trek komt.
Bij een dak met veel doorvoeren naast elkaar, of bij een zeer onregelmatig grondplan rond de schoorsteen, kan bitumen sneller en goedkoper worden gelegd dan een op maat gemaakte set felsbanen met aansluitstukken. Ook bij een tijdelijke of zeer budgetgerichte oplossing, waarbij een lange levensduur niet de eerste eis is, is een gebrande laag een reëel alternatief. Wie met meerdere doorvoeren tegelijk te maken heeft, leest daar meer over op de pagina over [de schoorsteen bij veel dakdoorvoeren](/bevestiging/schoorsteen/veel-doorvoeren). Voor een dak dat wel voor decennia moet meegaan, en waar een schoorsteen een van de weinige obstakels in het vlak is, geeft de klikverbinding een detail dat te repareren is zonder de omgeving open te snijden, en dat is doorgaans de doorslag.