Klikzink
Onder elke fels van een klikzink-baan zit een klem die de baan vasthoudt zonder dat er een schroef door de plaat gaat. Die klem is van roestvast staal. Dat is geen toevallige keuze en ook geen overdreven keuze: het is de consequentie van wat er op multiplex gebeurt zodra twee verschillende metalen elkaar raken.
De felsbaan zelf is van Sendzimir verzinkt staal met een organische coating erover. Die coating houdt het zink van de plaat grotendeels uit contact met de buitenwereld, maar de klem zit dicht op de plaat, onder de fels, op een plek waar vocht kan komen staan en waar twee metalen oppervlakken elkaar raken of heel dicht bij elkaar liggen. Als daar twee ongelijke metalen samenkomen, ontstaat een galvanisch koppel zodra er vocht bij komt. Het ene metaal gaat dan sneller corroderen dan wanneer het alleen had gelegen, en dat proces speelt zich af op de klem, op de plaatrand onder de fels, precies waar u het niet wilt en niet ziet. Roestvast staal reageert nauwelijks met het zink van de baan. Er is nog steeds twee metalen in contact, maar het verschil in edelheid is klein genoeg om het geen probleem te laten worden. Dat is het hele punt van de keuze: niet dat roestvast staal mooier is of sterker, maar dat het de scheiding tussen twee metalen naar een uitkomst stuurt die u niet terugziet als een gaatje in de plaat na een aantal jaar.
Dit is dus geen esthetische overweging en ook geen overdreven zekerheid inbouwen voor de zekerheid. Het is een directe reactie op wat er scheikundig gebeurt waar de klem de baan raakt, en die reactie moet standaard goed staan, niet afhankelijk van hoe droog het op een bepaald dak toevallig blijft.
Multiplex als ondergrond is een gesloten plaatvloer. Dat is een ander uitgangspunt dan een dak van losse delen op onderlinge afstand, waar de ondersteuning per strook kan verschillen. Bij multiplex is de ondergrond overal even stijf en even sterk, op de plaatnaden na. Dat maakt voorspelbaar waar een klem wel en niet mag komen: niet op de naad zelf, en met enige afstand ervan, omdat de naad de plek is waar de plaat het minst gelijkmatig doorbuigt onder belasting. Op een dakdekker die de klemafstand uitzet, komt dat neer op een eenvoudige regel: eerst de plaatnaden markeren, dan de klemmen daaromheen plannen. Dat is geen ingewikkelde rekensom, maar het moet wel gebeuren voordat de eerste baan ligt, niet achteraf als een klem toevallig op een naad blijkt te vallen.
De klem zelf heeft op multiplex verder weinig bijzonders nodig. Hij wordt vastgezet op de plaat, de fels van de volgende baan klikt erover, en de baan ligt vast zonder dat er een schroef door het felsplaat-oppervlak gaat. Op een gesloten vloer is dat prettiger werken dan op een ondergrond met kieren of oneffenheden, want de klem ligt overal even goed aan. Er is geen plek op de plaat die minder draagkracht heeft dan een andere, buiten de naden.
De klem houdt de baan tegen optillen door windbelasting en tegen het meebewegen bij normale mechanische krachten. Hij is niet bedoeld om de uitzetting van de plaat op te vangen: dat gebeurt in de fels zelf, waar de klik enige beweging toelaat terwijl de baan toch vastligt. Staal zet ongeveer half zoveel uit als zink bij dezelfde temperatuurschommeling, dus die beweging is op stalen felsbanen kleiner dan op een zinken dak van vergelijkbare lengte, maar hij is niet nul. Bij een lange baan op een zomerse dag zet de plaat meetbaar uit, en de klem moet die beweging toelaten zonder dat de baan los raakt of de klem het begeeft. Roestvast staal is hier ook praktisch: het is stug genoeg om zijn vorm te houden onder herhaalde lichte beweging, jaar na jaar, zonder te vermoeien op een manier die de klemkracht laat verslappen.
Waar de klem dus niet voor bedoeld is, is het vastzetten van een baan die niet kan bewegen. Als een installateur de klemmen te star of te dicht bij elkaar zet, zonder ruimte voor de uitzetting, dan verplaatst het probleem zich naar de fels of naar de plaat zelf. Dat is geen fout van de klem, maar een fout in hoe hij is toegepast.
Er zijn situaties waarin de combinatie van roestvaststalen klem en multiplex minder voor de hand ligt. Op een ondergrond die vochtig blijft of periodiek natgeregend wordt voordat de dakbedekking eroverheen kan, ligt de nadruk eerder op de conditie van de plaat dan op de klem: een verzwakte of vochtige plaatvloer houdt geen klem goed vast, hoe goed die klem verder ook tegen corrosie bestand is. De keuze van het metaal in de klem lost dat probleem niet op.
Ook bij een dakhelling aan de onderkant van wat mogelijk is, speelt de plaatvloer een grotere rol dan de klem: bij weinig helling telt elke oneffenheid in het vlak zwaarder, en dat is een kwestie van de ondergrond zelf, niet van hoe de baan erop bevestigd wordt. Wie op zoek is naar de precieze grens van dakhelling of naar hoe de opbouw onder de plaat eruit moet zien, vindt dat op klikfels.com; hier gaat het om wat er gebeurt op het niveau van de klem zelf.
En er zijn projecten waar multiplex niet de aangewezen ondergrond is, om redenen die niets met de klem te maken hebben: bij zeer grote onderlinge afstanden tussen de dragende delen, of wanneer de opdrachtgever om een andere reden voor een andere plaatvloer kiest. In die gevallen verandert de eis aan de klem niet, maar de plaatsing en de afstand tussen de klemmen wel, en dat is dan een kwestie van de ondergrond herberekenen, niet van het metaal aanpassen.
Op de bouwplaats vertaalt dit zich naar een paar concrete controles voordat de eerste baan gelegd wordt. Ligt de plaatvloer droog en vlak, zijn de naden bekend en gemarkeerd, en is de klemafstand zo gepland dat er geen klem op een naad valt. Daarna is het leggen zelf een kwestie van klikken, niet van meten en schroeven per baan, en dat is precies waar de blinde bevestiging met roestvaststalen klemmen zijn tijd terugverdient: niet in de complexiteit van de klem, maar in het aantal handelingen dat wegvalt omdat er geen doorboring per strook nodig is. Wie op tekening wil laten meekijken hoe de klemindeling zich verhoudt tot de plaatnaden op een specifiek dak, kan dat voorleggen; dat meedenken kost niets en scheelt discussie op de bouwplaats zelf.