Klikzink
Wie een groot dakvlak dicht moet maken, komt vroeg of laat bij twee heel verschillende manieren van werken terecht. De ene is een rubberdoek dat wordt gekleefd, gekit aan de randen of vastgehouden met ballast. De andere is een stalen felsbaan die over de volle lengte wordt vastgeklemd, zonder dat er een schroef doorheen gaat. Beide oplossingen zijn geschikt voor grote oppervlakken, maar de manier waarop ze omgaan met lengte, met uitzetting en met de jaren die volgen, verschilt fundamenteel.
Bij EPDM is de baan zelf rekbaar. Het rubber vangt kleine bewegingen in het dakvlak op zonder dat er iets stuk gaat, en de bevestiging bestaat uit lijm, kit of tegels die het geheel op zijn plaats houden. Er is geen vaste of schuivende klem nodig, want het materiaal beweegt mee. Dat is een reëel voordeel: EPDM kent geen thermische uitzetting die opgevangen moet worden met schuifruimte, omdat het membraan zelf al soepel is.
Een stalen felsbaan werkt andersom. Staal is stijf en zet uit onder warmte, ongeveer half zoveel als zink maar meetbaar meer dan bij EPDM ooit een rol speelt. Bij een baan van een paar meter valt dat op te vangen met een vaste klem aan de ene kant en een gewone klem aan de andere. Wordt de baan langer, dan wordt die uitzetting een kracht die zich concentreert op het bevestigingspunt. Daar komt de schuifklem in beeld: een klem die de baan zijwaarts vasthoudt maar in de lengterichting laat bewegen. Hoe wij dat oplossen bij lange banen op een klikdak, staat uitgebreider beschreven op de pagina over [een lange baan bij een klikdak](/bevestiging/lange-baan).
De vraag die overblijft is niet of er beweging moet zijn, maar waar die beweging vandaan komt en waar niet. Bij een stalen baan zit er op een vast punt, meestal aan de kop bovenaan, een klem die niet meebeweegt. Vanaf daar lopen de schuifklemmen mee naar onderen, en de baan kan vrij uitzetten en krimpen zonder dat de plaat gaat golven of de klem gaat scheuren. Kies je het vaste punt op de verkeerde plek, dan verzamelt de uitzetting zich net daar waar een aansluiting, een dakraam of een overgang naar een ander dakvlak zit, en dat is waar spanning het eerst zichtbaar wordt.
Bij EPDM speelt die vraag niet, simpelweg omdat er geen vast punt is dat de beweging moet geleiden. De lijmlaag of de kit houdt het membraan overal even goed vast, en het materiaal rekt lokaal een beetje mee. Dat maakt de detaillering rond doorvoeren en randen op een andere manier eenvoudig: er is geen klem die op de juiste afstand van een hoek moet staan. Wie veel doorvoeren op één dakvlak heeft, merkt dat verschil het duidelijkst, en dat is ook een van de situaties die we apart behandelen op de pagina over [een lange baan bij veel dakdoorvoeren](/bevestiging/lange-baan/veel-doorvoeren).
Het is niet fair om te doen alsof staal hier zonder nadeel wint. EPDM heeft een aantal dingen die het simpelweg makkelijker maakt bij grote, onregelmatige of complexe dakvlakken. Het materiaal is in brede banen te leveren, het is licht te verwerken rond ronde vormen en onregelmatige hoeken, en er is geen aparte berekening nodig voor uitzetting omdat het membraan die vanzelf opvangt. Op een dak met veel bochten, ronde opstanden of een grillige plattegrond is EPDM vaak sneller te leggen dan een felsbaan die recht moet lopen en op maat gewalst wordt.
Ook op vlakken waar toekomstige doorvoeren nog niet vastliggen, zoals bij een dak dat later installaties krijgt, is een rubberdoek makkelijker aan te passen: een extra doorvoer betekent een stukje kit en een manchet, niet een nieuwe klemlijn. Wie dat type flexibiliteit nodig heeft, moet dat niet onderschatten. Staal is voorspelbaar zolang het ontwerp vaststaat, maar minder toegeeflijk als het plan achteraf verandert.
Waar de stalen baan wint, is in de lange termijn van de bevestiging zelf. Een gekleefde of gekitte naad blijft afhankelijk van de kwaliteit van die lijm of kit, en van hoe die zich houdt onder decennia van zon, kou en beweging van het dakvlak eronder. Een klem onder een fels is een mechanische verbinding: die veroudert niet op dezelfde manier als een kleeflaag, en hij hoeft niet overschilderd, bijgekit of vervangen te worden. Bij ballast speelt bovendien het gewicht van de stenen of tegels een rol in de constructieve belasting van het dak, iets waar een geklemde felsbaan geen beroep op doet omdat het gewicht van staal, ongeveer vijf kilo per vierkante meter, al laag is.
Er is ook een verschil in wat er misgaat als het toch misgaat. Bij EPDM is een lekkage meestal te herleiden tot een naad, een kitvoeg of een beschadiging in het membraan zelf, en het repareren daarvan is doorgaans een kwestie van een nieuwe laag kit of een reparatiestuk. Bij een geklemde felsbaan zit de kwetsbaarheid niet in het vlak, dat blind bevestigd is en dus geen doorboringen kent, maar in de kopse aansluitingen en de plek van de vaste klem. Dat is een andere soort zwakte, geen betere of slechtere, maar een die om andere aandacht vraagt bij ontwerp en uitvoering.
Op een dakvlak met veel ronde vormen, weinig rechte lijnen of een indeling die nog kan wijzigen, is EPDM vaak de praktischere keuze. Op een rechthoekig of licht getrapt dakvlak waar de looprichting van de banen vaststaat, en waar een strak, egaal beeld gewenst is zonder zichtbare bevestiging, is een stalen felsbaan met een goed geplaatste vaste klem een reële optie. De keuze hangt dus niet af van welk materiaal in theorie beter is, maar van wat het dakvlak vraagt: vorm, indeling, en hoe zeker het ontwerp al vaststaat voordat de eerste baan wordt gelegd of gekleefd.
Wie wil weten hoe wij die vaste en schuivende klemmen precies plaatsen bij een lang stalen dakvlak, kan dat nalezen op de pagina over lange banen bij een klikdak. Voor een dakvlak dat qua vorm en indeling al vaststaat, en waar blinde bevestiging en een rustig vlak de doorslag geven, denken wij graag mee op tekening, zonder dat daar kosten aan verbonden zijn.