Klikzink
Bij renovatie in bewoonde staat is de bouwvolgorde niet iets dat u er nog even bij regelt. Het is de eerste vraag, nog voor er over de bevestiging wordt gesproken. Er wonen of werken mensen onder het dak dat u openlegt, en dat betekent dat er elke avond weer een dicht dak moet liggen, of op zijn minst een dak dat geen water doorlaat. Dat verandert hoe u naar een lange baan kijkt, want een lange baan is precies het detail waarbij de bevestiging het meest kwetsbaar is voor haast.
Een stalen felsbaan zet uit en krimpt met de temperatuur. Bij een korte baan valt dat te verwaarlozen, maar boven een bepaalde lengte loopt die uitzetting op tot een waarde die de bevestiging moet kunnen opvangen zonder dat de plaat gaat golven of de klem gaat trekken. Daarom werken wij bij lange banen met twee soorten klemmen: een vaste klem, die de baan op zijn plek houdt, en een schuifklem, die de baan laat bewegen terwijl hij toch vastzit onder de fels. Geen zichtbare schroeven, geen doorboring van de plaat, maar wel een keuze die gemaakt moet worden: waar zet u de vaste klem, en waar laat u de baan lopen.
Bij nieuwbouw is die keuze vooral een rekenkwestie: de lengte van de baan, de te verwachten temperatuurschommeling, klaar. Bij renovatie in bewoonde staat komt er een tweede factor bij, en die factor is de volgorde van werken. Het dakvlak gaat niet in één keer open. Er wordt gefaseerd gewerkt, vaak per bouwdeel of per dagdeel, en de vaste klem moet op een plek liggen die past bij hoe het werk die dag, die week, wordt opgebouwd. Ligt de vaste klem verkeerd ten opzichte van het stuk dat als eerste dicht moet, dan loopt u het risico dat de baan bij het volgende deel van de renovatie alsnog moet worden bijgewerkt, terwijl daar geen tijd voor is omdat de bewoners onder dat deel al weer verwachten dat het droog blijft.
Een voorbeeld uit de praktijk maakt dit concreet. Bij een renovatie van een rijtjeswoning met bewoners op de eerste verdieping werd het dak in drie etappes aangepakt, elke etappe een dagdeel, om de overlast te beperken. De lange baan liep over de volle lengte van het dakvlak, dus over alle drie de etappes heen. De vaste klem kwam te liggen in het middelste deel, het deel dat als tweede aan de beurt was. Dat leek logisch omdat het midden van de baan de minste beweging krijgt. Maar het betekende ook dat het eerste deel, dat als eerste dicht moest, aan de kant van de schuifklem lag. Bij een enkele koude ochtend, gevolgd door een warme middag, verschoof dat deel net genoeg om de aansluiting op de goot niet meer strak te laten liggen. Geen lekkage, maar wel een terugkeer naar het dak op een moment dat de bewoners al dachten dat het klaar was.
De fout die hier steeds weer wordt gemaakt, is de lange baan behandelen als een technisch vraagstuk los van de bouwvolgorde. Op tekening klopt de plaatsing van vaste en schuifklem dan precies met de berekende uitzetting, maar op de bouwplaats klopt hij niet met de fasering. Dat is geen fout in het materiaal en geen fout in de klem, het is een fout in de volgorde waarin is nagedacht. Bij een leegstaand pand valt dat te herstellen zonder dat iemand er iets van merkt. Bij een bewoond pand merkt iemand het wel, want elke etappe die niet in één keer goed is, is een etappe waarbij er weer een dakdekker op het dak staat boven een kamer waar iemand slaapt of werkt.
Daar komt bij dat renovatie in bewoonde staat vaak betekent dat er per dag maar een beperkt deel van het dak open mag liggen. Dat is een praktische afspraak met de opdrachtgever, niet een technische eis, maar die afspraak bepaalt wel hoeveel vierkante meter er per dag gelegd kan worden en dus hoeveel van de lange baan er in één werkgang vastgezet kan worden. Bij een blind bevestigd systeem is dat geen probleem voor de snelheid van leggen zelf; de klemmen liggen op regelafstand onder de fels en een baan van behoorlijke lengte is met twee man in een dagdeel te plaatsen. Het probleem zit in de klembepaling: als de vaste klem in een deel valt dat morgen pas aan de beurt is, moet u vandaag al weten waar morgen wordt doorgewerkt, anders legt u een schuifklem op een plek waar eigenlijk de vaste had moeten liggen.
De volgorde bepaalt ook hoe u omgaat met het tijdelijk dichte deel. Bij een leegstaand pand kunt u een deel van het dak een paar dagen onder folie laten liggen zonder dat het iemand stoort. Bij een bewoond pand ligt dat gevoeliger, en dat betekent dat de lange baan vaak per etappe wordt afgewerkt aan de kopse kant, met een tijdelijke aansluiting die later weer opengaat voor het volgende deel. Elke keer dat die kopse kant opnieuw open en dicht gaat, is een moment waarop de klemverdeling opnieuw belangrijk wordt: een schuifklem die netjes onder de fels ligt, mag zonder probleem worden losgemaakt en teruggeplaatst, een vaste klem juist niet, want die is bedoeld om niet meer te bewegen zodra hij vastligt.
De klembevestiging zelf verandert niet door de bewoonde staat van het gebouw. De klem werkt hetzelfde onder de fels, met of zonder bewoners onder het dak. Wat verandert, is de ruimte om fouten te herstellen. Bij een onbewoond gebouw kunt u een verkeerd geplaatste vaste klem de volgende dag corrigeren zonder dat er iemand hinder van heeft. Bij een bewoond gebouw is die correctie een tweede bezoek aan een dak dat al klaar leek, en dat weegt zwaarder mee dan de paar minuten die de klem zelf kost om te verplaatsen.
Ook de communicatie over de planning wordt onderdeel van het technisch werk. Waar bij een leegstaand pand de dakdekker zelf kan bepalen hoe hij de lange baan opdeelt in werkbare etappes, moet dat bij bewoning worden afgestemd met wie er onder het dak zit: welke kamer mag vandaag even zonder dakbedekking zijn, welke niet. Die afstemming bepaalt mede waar de vaste klem het beste ligt, want de vaste klem hoort te vallen in het deel dat als laatste aan de beurt is, zodat de eerder gelegde delen nog enige vrijheid hebben om te bewegen zonder dat de aansluiting al definitief vastligt.
Dit sluit aan op vragen die ook bij een gefaseerde oplevering spelen, met dit verschil dat het daar vaak om een groter project met meerdere opleverdata gaat en hier om de dagelijkse realiteit van mensen die onder het dak blijven wonen terwijl het werk gaande is.
Wij denken bij dit soort projecten liever mee op tekening voordat de eerste plaat gelegd wordt, juist omdat de plaatsing van vaste en schuifklem dan nog aan te passen is op de werkvolgorde die de aannemer voor ogen heeft. Banen worden bij ons op de millimeter afgekort en op maat geleverd, dus de lengte van elke etappe kan worden meegenomen in de planning van het meedenken zelf. Dat meedenken kost niets, en het scheelt een tweede bezoek aan een dak waarvan de bewoners dachten dat het al klaar was.