De schroef in de ondergrond bij een golfplatendak

Bij een klikdak op golfplaten kijkt bijna iedereen naar de fels, de klem en de baan zelf. Terecht, want dat is het deel dat zichtbaar blijft en dat het water moet afvoeren. Maar onder die klem zit een schroef die in een regelwerk is gedraaid, en die schroef bepaalt of de hele constructie blijft zitten bij storm, bij eigen gewicht en bij de jaren van uitzetting en krimp die nog komen. Wij zien in de praktijk dat die schroef vaak de minste aandacht krijgt, terwijl hij het enige onderdeel is dat écht in iets vastzit.

Een golfplaat, van vezelcement of van verouderd staal, is zelf geen goede ondergrond om iets aan vast te schroeven. De golf zelf is te dun en te ongelijk om een klem betrouwbaar te dragen; hij buigt mee als je erop drukt en hij draagt het gewicht van sneeuw of een looppad niet gelijkmatig. Daarom komt er bij een klikdak op golfplaten altijd een regelwerk overheen, meestal van hout of van stalen profielen, dat de oneffenheden van de golf overbrugt en een vlak aanlegvlak maakt. De schroef die de klem vasthoudt, gaat niet in de golfplaat maar in dat regelwerk. Daar zit het houvast.

Welke schroef daar precies bij past, verschilt per situatie, en dat is precies waar het vaak mis gaat. Een schroef die te kort is, pakt de dieper gelegen constructie niet goed en trekt bij windbelasting los uit het regelwerk in plaats van erin te blijven zitten. Een schroef die te lang is, steekt door aan de onderzijde, of raakt iets waar hij niet moet komen, zoals een leiding of een isolatielaag die aan de binnenzijde van het regelwerk ligt. De draad moet passen bij het materiaal: een houtdraad in een houten regel werkt anders dan een schroef met snijpunt voor staal in een metalen profiel, en wie de verkeerde draad gebruikt, voelt vaak wel weerstand bij het aandraaien maar heeft in werkelijkheid geen grip. De kop, tot slot, moet ruimte laten voor de klem die erover komt: een te grote kop duwt de klem uit zijn positie, een te kleine kop geeft juist te weinig aanslagvlak om de klem stevig te borgen.

De rekensom die aan een klikdak ten grondslag ligt, gaat uit van een vaste hart-op-hartafstand van de klemmen en dus van de schroeven daaronder. Die afstand is berekend op basis van windbelasting en het gewicht dat het dak moet dragen, en die rekensom klopt alleen als elke schroef ook daadwerkelijk zijn aandeel van die belasting kan opvangen. Eén verkeerde schroef op een verkeerde plek, of een schroef die net niet diep genoeg in het regelwerk zit, is geen klein probleem: het is een zwakke schakel in een keten die verder overal even sterk is. Dat is ook de reden dat wij deze schroef liever niet als bijzaak behandelen, ook al is hij aan de buitenkant straks niet te zien.

Asbest verandert de opdracht

Bij oudere schuren en stallen is de golfplaat regelmatig van asbesthoudend materiaal. Dat verandert niet alleen hoe er met de oude plaat wordt omgegaan, maar ook hoe het regelwerk en de schroeven daarin worden geplaatst. Er gelden regels voor het verwijderen, verpakken en afvoeren van asbestplaten, en die regels bepalen vaak dat er niet zomaar doorheen geschroefd of geboord mag worden zolang de plaat nog aanwezig is. In de praktijk betekent dit dat het regelwerk pas wordt aangebracht nadat de oude platen gecertificeerd zijn verwijderd, en dat de nieuwe schroeven in een compleet nieuw regelwerk gaan zitten dat op de bestaande gording of spanten is bevestigd. Wie hier zelf aan begint zonder dit vooraf te laten beoordelen, loopt het risico dat het werk stilgelegd wordt of dat de afvoer van het sloopmateriaal niet volgens de regels gebeurt. Dat is geen kwestie van voorzichtigheid, het is een wettelijk kader waar de aannemer niet omheen kan.

Ook zonder asbest is de golfplaat zelf meestal niet de drager die je zou willen. Bij een schuur of stal is de golfplaat vaak decennia oud, verweekt aan de randen of poreus geworden, en dan is het regelwerk niet alleen nodig voor een vlak vlak maar ook om te voorkomen dat het gewicht van het nieuwe dak op een ondergrond rust die het eigenlijk niet meer kan dragen. De schroef zit dan dus niet in de golfplaat en ook niet er doorheen in de gording, maar in een nieuw regelwerk dat losstaat van de oude plaat en zijn eigen verbinding heeft met de dragende constructie daaronder.

Waar dit wel en niet bij past

Deze aanpak, met een regelwerk en een doordachte schroefkeuze daarin, past goed bij het type dak waar golfplaten meestal op liggen: een agrarische schuur, een bedrijfsloods, een oude stal die een tweede leven krijgt. Het is minder passend als de onderliggende constructie zelf al zwak is, bijvoorbeeld wanneer de spanten of gordingen door houtrot of roest hun draagkracht hebben verloren. In dat geval helpt een betere schroef niet, want het probleem zit een laag dieper. Wij zien ook dat opdrachtgevers soms willen besparen door het regelwerk over te slaan en direct op de golfplaat te bevestigen; dat werkt niet, simpelweg omdat de golfplaat de trekkracht van een schroef niet aankan zonder te scheuren of los te werken.

De schroef in het regelwerk is dus geen detail dat je aan de uitvoerder op de bouwplaats overlaat. Hij hoort bij de voorbereiding, samen met de keuze van het regelwerk zelf en de manier waarop dat regelwerk aan de bestaande constructie wordt bevestigd. Wie meer wil weten over hoe de rest van het dak op die ondergrond wordt opgebouwd, leest verder over de aansluiting bij de dakvoet op een golfplatendak. En voor wie zich afvraagt hoe de nok in die opbouw wordt afgewerkt, staat dat beschreven bij de nok op een golfplatendak. Beide pagina's gaan over de lagen die op het regelwerk komen; deze pagina gaat over wat daar precies onder zit en aan vastzit.