Klikzink
Een smalle baan op een bestaand bitumendak lijkt een detail, maar het bepaalt direct hoeveel klemmen er in een dakvlak komen. Onze felsbanen zijn leverbaar van 450 tot 8000 millimeter, op de millimeter afgekort. Wie voor een smalle maat kiest, zet meer banen naast elkaar om hetzelfde vlak te dekken, en dus meer klemlijnen onder de fels. Dat is geen probleem van sterkte, het is een kwestie van hoeveel arbeid er in het leggen zit en hoeveel plekken er straks in de bevestiging zijn waar iets kan gaan spelen.
Een brede baan van bijvoorbeeld vier meter heeft over dat vlak één stel klemmen aan iedere zijde. Verdeel je datzelfde vlak in banen van een meter, dan komen er vier keer zoveel klemlijnen. Elke klem draagt in dat geval minder gewicht en minder windbelasting, omdat het oppervlak dat aan die klem hangt kleiner is. Dat is op zichzelf gunstig: de klem hoeft minder te doen. Maar het aantal klemmen neemt tegelijk toe, en met elke klem komt er een bevestigingspunt bij waar de plaat moet passen, waar de klem moet worden vastgezet op de ondergrond, en waar bij renovatie een doorboring nodig is van wat er al ligt. Meer klemmen betekent niet meer risico per klem, het betekent meer plaatsen waar het leggen zorgvuldig moet gebeuren en meer tijd om dat te doen.
Bij nieuwbouw gaat de klem op een dakbeschot of een ondersteunende constructie die er speciaal voor is aangelegd. Bij renovatie ligt dat anders: het oude bitumen dak blijft liggen, en de klem moet daar doorheen naar wat eronder zit. Dat kan een houten beschot zijn, een bestaande isolatielaag op een betonnen of stalen ondervloer, of een combinatie daarvan. De vraag is niet of de klem erdoorheen kan, dat kan hij, maar of wat eronder zit nog voldoende vast en draagkrachtig is om die klem daadwerkelijk houvast te geven.
Een bitumen laag die door de jaren heen is opgebold, los is gaan liggen, of waaronder houtrot is ontstaan, geeft een klem geen grip, hoe strak de klem zelf ook is uitgevoerd. Dat is een reden waarom wij bij renovatieprojecten altijd aanraden om eerst te laten beoordelen wat er onder het bitumen zit, voordat er een baanbreedte en een klemafstand wordt vastgelegd. Een smalle baan met veel klemmen op een ondergrond die niet meer overal draagt, verplaatst het probleem niet, het maakt het zichtbaarder, omdat er simpelweg meer plekken zijn waar de klem moet functioneren.
De doorboring van de bestaande laag zelf is meestal het kleinste probleem. Een schroef of een klemplaat die door bitumen en een goede onderconstructie gaat, sluit rondom de doorboring net zo aan als op een nieuw beschot, zolang de klem op de juiste plek zit en het materiaal eronder solide is. Waar wij over uitleggen bij [een klikdak op een bestaand bitumendak](/bevestiging/bestaand-bitumendak), gaat het niet om of doorboren mag, maar om waar je doorboort en wat daar de staat van is.
Het leggen van een felsbaan gaat in stappen: de baan positioneren, de klemmen onder de fels bevestigen aan de ondergrond, de volgende baan aanklikken over de klem van de vorige. Bij een brede baan van vier of vijf meter herhaalt die stap zich weinig keren per vierkante meter dak. Bij een smalle baan van een meter herhaalt die stap zich vier tot vijf keer zo vaak. Dat betekent niet dat het werk moeilijker wordt, de handeling blijft dezelfde klikverbinding zonder doorboring van de plaat zelf, maar het aantal handelingen per vierkante meter stijgt wel.
Op een bestaand bitumendak komt daar nog een stap bij: voordat een klem ergens neergezet wordt, moet duidelijk zijn dat die plek in de bestaande dakbedekking geschikt is. Bij een smalle baanbreedte met veel klemlijnen betekent dat vaker controleren, vaker een proefboring of visuele inspectie, en dus meer tijd op de bouwplaats voordat de eerste baan zelfs maar ligt. Een dakdekker die dit weet, plant die controle in vóór de levering van het materiaal, niet tijdens het leggen, want dan ligt het werk stil op het moment dat een klem geen grip vindt.
De grens van een smalle baan op een bestaand dak ligt niet bij de plaat, die is met 0,55 millimeter dikte en een gewicht van ongeveer 5 kilo per vierkante meter hetzelfde materiaal als bij een brede baan. De grens ligt bij de ondergrond en bij de verhouding tussen het aantal klemmen en de tijd die er is om ze allemaal goed te zetten. Op een dak waar de bestaande bitumen laag plaatselijk los ligt of waar het beschot eronder is verzwakt, is een smalle baan met veel klemmen geen oplossing voor een onzekere ondergrond, het legt alleen meer gewicht op meer punten die elk voor zich al twijfelachtig zijn.
Er is ook een praktische grens aan hoe smal een baan nuttig is. Onder een bepaalde breedte wordt de verhouding tussen de fels aan beide zijden en het vlak daartussen zo klein, dat een bredere baan met dezelfde klemtechniek eenvoudiger te leggen is en minder klemlijnen nodig heeft voor hetzelfde resultaat. Een smalle baan is niet per se de zuinigste keuze, hij is een keuze die past bij een specifieke situatie: een dakvlak met veel hoeken, een gevel waar een smaller ritme gewenst is, of een renovatie waarbij oude klemafstanden of bestaande doorvoeren de baanbreedte al deels bepalen.
Uitzetting speelt hierbij ook een rol, al is die met stalen felsbanen beperkt: staal zet ongeveer half zoveel uit als zink. Bij een smalle baan blijft de uitzetting per baan klein, wat de klem minder hoeft op te vangen dan bij een lange, brede baan. Dat is een van de weinige punten waarop een smalle baan de klem juist minder belast, terwijl het aantal klemmen wel groter is. Per saldo blijft het een afweging tussen minder belasting per klem en meer plaatsen waar iets zou kunnen tegenvallen, niet een keuze die per definitie beter of slechter uitpakt dan een bredere baan.
Bij renovatieprojecten op bitumen daken werken wij het liefst op tekening mee voordat de baanbreedte vastligt, en dat kost niets. Daarbij kijken we naar de staat van de bestaande dakbedekking, naar hoe de klemmen daarop het beste kunnen worden gepositioneerd, en naar of een smalle baan in die specifieke situatie meer oplevert dan een bredere. Aansluitingen zoals de dakrand of een doorvoer spelen daarin ook mee, omdat die vaak al een deel van de indeling van het dakvlak bepalen. Voor wie dat oude dak nog moet laten beoordelen: dat gebeurt het beste vóór de materiaalkeuze, niet erna.