Klikzink
Een golfplatendak is zelden vlak genoeg om een felsbaan er zomaar overheen te leggen. De golf zelf draagt niet gelijkmatig: de toppen wel, de dalen niet. Daarom komt er een regelwerk overheen waarop de nieuwe bedekking rust. Op dat regelwerk is de breedte van de baan direct van invloed op hoeveel klemmen erin gaan, en dus op hoeveel werk er ligt voordat het dak dicht is.
Onze felsbanen hebben een werkende breedte van 475 mm. Dat is een vaste maat, maar op een golfplatendak wordt vaak voor een smallere baanindeling gekozen dan op een nieuwbouwdak met een groot, vlak oppervlak. Dat heeft met de ondergrond te maken. Golfplaten, en het regelwerk dat erop komt, zijn niet altijd even strak en gelijkmatig als een dekvloer of een houten beschieting. Een smallere baan volgt kleine oneffenheden beter en geeft minder kans dat een plaat plaatselijk gaat bollen of juist te strak komt te staan. Bij een oude schuur of stal, waar de golfplaat na jaren wat is gaan hangen of waar het regelwerk niet helemaal haaks is aangebracht, telt dat.
De keerzijde is dat een smallere baan meer naden geeft per vierkante meter. Meer naden betekent meer felsen, en onder elke fels zitten de klemmen die de baan vasthouden. Op een dak van honderd vierkante meter met een brede baanindeling heeft u minder felslijnen dan met een smalle indeling. Reken zelf door hoeveel klemmen dat scheelt op uw eigen dakvlak: het is geen vast getal, het hangt af van de gekozen breedte en de lengte van de banen, maar de richting is duidelijk. Smaller plaatsen betekent meer klemmen leggen, en dus meer tijd aan de kant van het monteren.
De klem zit onder de fels en pakt de plaatrand van twee naast elkaar liggende banen. Er gaat geen schroef door het stalen vlak, de klem wordt op het regelwerk bevestigd en de fels klikt daar overheen. Dat is precies wat een klikdak anders maakt dan een dak met doorgeschroefde platen: de belasting op wind en op eigen gewicht loopt niet via een gat in de plaat, maar via de klem en de felsverbinding.
Bij een smalle baan draagt elke klem minder oppervlak dan bij een brede baan, simpelweg omdat er minder plaat tussen twee felslijnen in ligt. Dat klinkt als een voordeel, en voor de belasting per klem is dat het ook. Maar het aantal klemmen dat goed gemonteerd moet zijn, stijgt evenredig mee. Waar bij een brede baanindeling een enkele klem die niet helemaal goed zit nog opgevangen wordt door de buren, telt bij een smalle indeling elke klem naar verhouding zwaarder mee in het totaal. Er zijn simpelweg meer plekken waar iets mis kan gaan: een klem die niet strak genoeg is aangedraaid, een klem die net niet op de juiste positie op het regelwerk valt, een klem die de fels niet helemaal grijpt omdat de plaat een fractie is verschoven bij het leggen.
Dit is geen reden om aan te nemen dat een smalle baan minder solide is dan een brede. Het is een reden om bij het monteren nauwkeuriger te werken, en om te weten dat de tijd die het kost om een golfplatendak dicht te leggen met smalle banen hoger ligt dan bij een groot, vlak dak met brede banen. Wie een planning maakt voor een schuur of stal, doet er goed aan daar rekening mee te houden.
Op een golfplatendak ligt er bijna altijd eerst een regelwerk voordat de felsbanen erop kunnen. Dat regelwerk moet de golfslag opvangen en een vlak, gelijkmatig steunpunt geven voor de klemmen. Hoe dichter de klemmen bij elkaar staan, hoe belangrijker het is dat het regelwerk zelf recht en stevig ligt, want elke klem steunt op een klein stukje van dat regelwerk en kan niet corrigeren wat daaronder al scheef zit.
Bij veel oudere schuren en stallen is de bestaande golfplaat van asbesthoudend materiaal. Dat verandert niets aan hoe de klemmen en de felsbanen werken, maar het bepaalt wel wat er met de oude plaat mag gebeuren voordat het regelwerk en de nieuwe bedekking erop komen. Verwijderen, afvoeren en soms ook laten liggen onder een nieuwe laag: daarvoor gelden regels die niets met de felsbaan te maken hebben, maar die wel bepalen hoeveel voorbereiding er nodig is voordat er één klem geplaatst wordt. Dat is een zaak voor wie de sanering doet, niet voor de bevestiging van de nieuwe dakbedekking, maar het is wel de reden waarom een dergelijk project vaak in twee duidelijk gescheiden fasen verloopt: eerst de oude plaat weg of veilig afgedekt, dan het regelwerk, dan de felsbanen.
Er is een praktische grens aan hoe smal een baan kan worden voordat het aantal klemmen niet meer in verhouding staat tot wat het oplevert. Een extreem smalle baanindeling levert zoveel naden op dat het leggen traag wordt en de kans op een onregelmatigheid in het vlak juist toeneemt, omdat er simpelweg meer overgangen zijn die allemaal recht en gelijk moeten aansluiten. Andersom is een brede baan op een golfvlak met veel oneffenheden niet altijd verstandig, omdat een brede plaat minder meegeeft met de kleine oneffenheden in het regelwerk en dus eerder een golving in het zicht laat zien.
De juiste breedte voor uw dak hangt af van de staat van het bestaande golfplatendak, van hoe recht het regelwerk aangebracht kan worden, en van hoeveel tijd er voor de montage staat. Dat is iets wat u het beste met de tekening van uw eigen dak beoordeelt, niet met een vaste regel die voor elk dak geldt. Wij denken daarin mee, zonder kosten voor die berekening, en leveren de banen op de millimeter afgekort zodat de indeling die u kiest ook precies past.
De uitzetting van het materiaal speelt in deze afweging ook een rol, al is die kleiner dan bij zink. Staal zet ongeveer half zoveel uit als zink, maar bij een smalle baan met veel felslijnen is er ook meer totale felslengte waarin die uitzetting zich moet kunnen bewegen. De klem is daar het bepalende onderdeel: hij houdt de plaat vast zonder hem volledig vast te zetten, zodat de baan bij temperatuurwisseling kan bewegen zonder dat er spanning op een schroefgat komt te staan, want dat gat is er niet. Bij een smalle indeling is het dus des te belangrijker dat elke klem op de juiste manier gemonteerd is, met de juiste ruimte voor die beweging.
Wie op een schuur of stal een golfplatendak vervangt en voor felsbanen kiest, doet er goed aan eerst de staat van het regelwerk en, waar van toepassing, de asbestsituatie in kaart te brengen voordat de baanbreedte wordt vastgesteld. Dat bepaalt namelijk niet alleen hoe het dak eruit komt te zien, maar ook hoeveel klemmen er nodig zijn en hoeveel tijd het leggen kost.