De schoorsteen tegenover golfplaat

Een schoorsteen midden in een dakvlak is in elk materiaal een lastig punt. Er staat een blok in het water dat van de nok naar de goot wil stromen, en dat water moet ergens heen. Bij golfplaat gebeurt dat met een sabelgoot of een opgezette stroken plaatwerk die het water rond de schoorsteen leidt, meestal met een aparte flashing die los op de golfplaat wordt gekit of geschroefd. Bij een klikfelsdak wordt het water bovenlangs de schoorsteen uiteen gestuurd, met een keper die het vlak vóór het obstakel in twee stromen splitst voordat het water er komt. Dat verschil in aanpak zegt veel over wat de twee daken over twintig jaar nog van elkaar onderscheidt.

Golfplaat is voor de meeste toepassingen waar een schoorsteen doorheen moet de goedkoopste weg. Bij een schuur, een loods of een bijgebouw waar het uiterlijk geen rol speelt en het budget wel, is een aansluiting met kitvoegen en een stuk loodslabbe op de golfplaat vaak precies genoeg. De golfplaat zelf ligt met doorlopende schroeven in de golftop, en bij de schoorsteen komt er een extra strook overheen die het water opvangt en zijwaarts afvoert. Dat werkt, mits het onderhouden wordt. De kit veroudert, de UV-straling maakt hem broos, en na een aantal jaren moet iemand terugkomen om de voeg te vernieuwen. Voor een schuur waar niemand op het dak kijkt is dat geen probleem: het is een kwestie van een ladder pakken en een tube kit meenemen.

Bij een klikfelsdak ligt de aansluiting op de schoorsteen niet in een gekitte voeg maar in de vorm van het dak zelf. Vóór de schoorsteen wordt een keper aangebracht die het vlak in twee helften deelt, zodat het water niet tegen de schoorsteen op blijft staan maar er in twee stromen omheen wordt gestuurd. Die keper wordt met de klemmen onder de fels mee bevestigd, dus zonder een doorboring die op zichzelf al een risicopunt zou zijn. Rondom de schoorsteen zelf komt een opstand met felswerk dat aansluit op de banen ernaast, zoals wij ook uitleggen bij [de schoorsteen bij een klikdak](/bevestiging/schoorsteen). Er is geen kit nodig om het waterdicht te krijgen, want de aansluiting bestaat uit felsen en klemmen, niet uit een laagje afdichtingsmateriaal dat na verloop van tijd vervangen moet worden.

De eerlijke vergelijking gaat niet over welk systeem in het algemeen beter is, want dat is de vraag niet. Golfplaat doet één ding beter dan een klikfelsdak: de aanschaf en de eerste aanleg zijn goedkoper, en de schoorsteenaansluiting is met simpel gereedschap in een uur te maken. Wie een schuur bouwt met een beperkt budget en geen twintig jaar vooruit hoeft te kijken, kiest daarom vaak terecht voor golfplaat met een gekitte flashing. Het is geen slechte oplossing, het is een oplossing die past bij wat er nodig is.

Waar het verschil zich toont is bij het onderhoud en bij wat er gebeurt als dat onderhoud een keer wordt overgeslagen. Een kitvoeg bij een schoorsteen op golfplaat gaat niet in één keer los. Hij scheurt eerst haarfijn, dan breder, en op een gegeven moment trekt er water onderdoor zonder dat het van bovenaf te zien is. Bij een klikfelsdak is er geen voeg die kan scheuren, omdat de aansluiting mechanisch is: een fels die in een andere fels klikt, gehouden door een klem die niet uitdroogt en niet broos wordt. Dat is meteen ook waarom de opbouw rond de schoorsteen bij een klikfelsdak preciezer moet worden uitgevoerd dan bij golfplaat. Er is geen kitpistool om een kleine maatafwijking te verbloemen. De platen worden op maat gewalst en de keper wordt op de tekening bepaald, met medewerking van de leverancier, voordat er iets op het dak komt.

De uitzetting van het materiaal speelt in dit verschil ook een rol. Golfplaat, meestal van staal of kunststof, zet weinig uit en de flashing rond de schoorsteen wordt daar niet zwaar door belast. Bij een felsdak is beweging in de plaat door temperatuurwisseling onderdeel van het ontwerp: de klemmen onder de fels laten de baan een stukje meebewegen zonder dat de bevestiging daardoor los raakt. Rond een schoorsteen, waar de platen worden onderbroken en er een keper tussen komt, moet die beweging worden opgevangen zonder dat de aansluiting gaat trekken. Dat is precies waarom deze plek meer aandacht vraagt dan een vlak stuk dak, en waarom een verkeerd geplaatste klem hier eerder een zwakke plek wordt dan verderop in het vlak.

De vergelijking gaat ook over wie het werk uitvoert. Golfplaat met een gekitte schoorsteenaansluiting is werk dat een aannemer zonder gespecialiseerde dakdekkerservaring kan uitvoeren; het is een van de redenen waarom golfplaat zo vaak op agrarische en utilitaire gebouwen ligt. Een klikfelsdak met een keper rond een schoorsteen vraagt iemand die met felswerk overweg kan en die de klemmen op de juiste plek weet te leggen. Dat is niet hetzelfde als solderen, waar iemand een vlam en tin moet beheersen, maar het is ook niet werk dat zonder instructie klaarklaart. Wie voor het eerst met deze banen werkt, doet er goed aan om de aansluiting rond een schoorsteen eerst op tekening te laten uitwerken, zoals ook te lezen is bij [de schoorsteen bij een groot open dakvlak](/bevestiging/schoorsteen/groot-dakvlak), waar dezelfde keper-principes gelden maar dan over een groter vlak verdeeld.

Wat er dus in feite tegenover elkaar staat, is niet twee manieren om een schoorsteen mooi te maken, maar twee manieren om met de tijd om te gaan. Golfplaat met een gekitte aansluiting geeft een lage instapprijs en een aansluiting die na een paar jaar aandacht nodig heeft. Een klikfelsdak met een keper geeft een hogere eerste investering en een aansluiting die zonder onderhoud aan de voeg zelf mee moet kunnen met de rest van het dak. Voor een schuur waar het dak op zichzelf al een beperkte levensduur heeft, is dat verschil nauwelijks relevant. Voor een gebouw waar het dak twintig jaar of langer moet meegaan zonder dat er steeds iemand op het dak moet klimmen om een voeg te vernieuwen, telt het wel.

De keuze hangt dus af van wat het gebouw nodig heeft, niet van welk materiaal in het algemeen de voorkeur heeft. Een golfplaten loods met een goed onderhouden kitvoeg rond de schoorsteen kan jarenlang droog blijven, mits er iemand op let. Een klikfelsdak met een correct uitgevoerde keper heeft die aandacht niet nodig op de plek van de schoorsteen zelf, maar vraagt wel dat de aansluiting bij de aanleg goed wordt bepaald. Wie twijfelt welke van de twee bij zijn situatie past, kan de tekening van het dak en de plaats van de schoorsteen laten beoordelen voordat er materiaal wordt bepaald.