Klikzink
De buitenhoek tussen twee dakvlakken is een van de plekken waar het onderliggende bevestigingsprincipe het meest naar buiten komt. Bij een hoekkeper lopen twee vlakken schuin op elkaar aan, en elke baan die in die hoek eindigt, eindigt op een andere lengte dan de baan ernaast. Hoe dat wordt opgelost, zegt veel over hoe een dakbedekking in het algemeen vastzit. Bij EPDM gebeurt dat met een gesneden en gekleefde overlap of met ballast. Bij onze felsbanen gebeurt het met een klemverbinding die de schuine afsnijding volgt. Dat zijn twee andere manieren van werken, en ze passen niet bij dezelfde daken.
EPDM is een rubberdoek. Op een hoekkeper wordt de baan meestal met een snede op maat gemaakt en vervolgens gekleefd, met een vulnaad of een prefab hoekstuk om de overgang dicht te krijgen. Dat werkt, en het is een oplossing die al decennia wordt toegepast met een resultaat dat dakdekkers goed kennen. De kwaliteit van die hoek hangt sterk af van de persoon die de snede maakt en de kleeflaag aanbrengt. Bij een rechte hoek is dat te overzien; bij een scherpe of stompe hoekkeper, waar de hoek afwijkt van de gangbare negentig graden, wordt het lastiger om de doek strak en zonder plooien te leggen. Wij zien dat regelmatig terug bij dakvormen met een asymmetrische kap.
Bij onze banen ligt dat anders, omdat er geen kleeflaag of vulnaad in het spel is. Elke baan wordt op de bouw op de juiste lengte afgekort volgens de hoek van de keper, en de klem onder de fels zorgt dat die schuine kop op dezelfde manier vastklikt als een rechte kop dat zou doen. Er is geen moment waarop lijm moet uitharden of waarop een naad open kan trekken door weersinvloed tijdens het leggen. Dat is een reëel verschil, want het weer bepaalt bij EPDM mede of de kleeflaag goed hecht; bij ons bepaalt het weer vooral of het prettig werken is, niet of de verbinding slaagt.
Waar EPDM het beter doet is bij vrije vormgeving en bij daken met veel kleine, grillige hoeken. Een rubberdoek is soepel en kan om een lastige geometrie heen gesneden en geplakt worden zonder dat er een aparte maatbestelling nodig is. Bij ons moet elke baan in de hoekkeper vooraf worden opgemeten of op de bouw worden afgekort, en dat vraagt meer voorbereiding dan een doek die je gewoon insnijdt. Bij een dak met veel kleine opgaande hoeken, dakkapellen en insnijdingen kan een rubberdoek daardoor sneller aangepast worden dan een stelsel van geklikte banen. Wij zeggen dat liever hardop dan dat we het verzwijgen: voor sterk gefragmenteerde vlakken is EPDM vaak praktischer.
Op een groot, helder verdeeld dakvlak draait dat om. Daar is de hoekkeper een van de weinige plekken waar iets bijzonders moet gebeuren, en de rest van het vlak bestaat uit rechte, doorlopende banen. In die situatie is het voordeel van klikbevestiging het grootst, want het grootste deel van het werk gaat net zo snel als op een vlak zonder hoeken, en alleen bij de keper is extra aandacht nodig. Hoe dat er op een groot open dakvlak uitziet, leggen we uit bij de hoekkeper bij een groot open dakvlak. Bij EPDM blijft het aanbrengen van de doek zelf, los van de hoek, een proces van rollen, lassen en kleven dat over de hele oppervlakte evenveel tijd per vierkante meter kost, of er nu wel of geen hoekkeper in zit.
Er is ook een verschil in wat er misgaat als het misgaat. Bij EPDM is een hoekkeper een naad, en een naad is een plek waar water kan binnendringen als de kleeflaag na jaren loslaat of als de doek daar door mechanische belasting scheurt. Bij ons is de hoekkeper een lasplek zonder las in de klassieke zin: geen lijm, geen doorboring, alleen een klem die de platen op hun plek houdt. Dat verplaatst het risico. Bij ons zit de aandacht bij de nauwkeurigheid van het afkorten en de opsluiting van de klem in de hoek zelf, niet bij het verouderen van een kleeflaag. Wij hebben liever dat een aannemer dat van tevoren weet dan dat hij het pas ontdekt bij een lekkage.
Uitzetting speelt in de hoek net iets anders dan op een recht vlak. Onze stalen banen zetten ongeveer half zoveel uit als zink, en de klem is daar op gemaakt: hij laat de plaat bewegen zonder dat de verbinding losraakt. In een hoekkeper komen twee richtingen van uitzetting samen, en de klem moet daar iets meer opvangen dan op een rechte baan. Bij EPDM speelt uitzetting van het materiaal zelf een kleinere rol, omdat rubber zich anders gedraagt dan een stalen plaat, maar de kleefverbinding in de hoek moet juist stabiel blijven terwijl de ondergrond, meestal een houten of stalen dakconstructie, wel beweegt. Beide systemen hebben dus een zwakke schakel in de hoek, alleen ligt die schakel ergens anders.
Voor een architect of opdrachtgever die moet kiezen, is de vraag niet welk systeem in het algemeen beter is, maar welk systeem bij de vorm van het dak past. Een dak met één of twee heldere hoekkepers en overwegend rechte vlakken leent zich goed voor klikbevestiging, ook op plekken waar het dak aansluit op een gevel of waar meerdere vlakken samenkomen, zoals bij een aansluiting die wij afzonderlijk behandelen bij de hoekkeper bij een monument. Een dak met veel kleine insnijdingen, ronde vormen of onregelmatige hoeken leent zich vaak beter voor een gekleefde doek, simpelweg omdat die zich makkelijker naar een grillige vorm laat snijden.
De keuze wordt ook beïnvloed door wie het werk uitvoert en hoe het onderhoud er op langere termijn uitziet. Een klikverbinding in de hoekkeper is mechanisch, en een klem die niet goed sluit is bij inspectie te zien en te herstellen zonder dat de rest van het dak wordt aangetast. Een kleefverbinding in de hoek van EPDM is bij inspectie minder makkelijk te beoordelen zonder de naad open te maken, en herstel betekent vaak een nieuwe kleeflaag aanbrengen over de oude, wat niet overal een garantie geeft op dezelfde hechting als de oorspronkelijke laag. Dat is geen argument om EPDM af te raden, het is een gegeven waar een opdrachtgever rekening mee kan houden bij de keuze voor onderhoudscontracten.
Wie voor een dak staat met een of meer hoekkepers en twijfelt tussen een gekleefd rubberdoek en een klikbevestigd stalen systeem, doet er goed aan eerst te kijken naar de vorm van het dak in zijn geheel voordat de hoek zelf de doorslag geeft. Bij een overwegend rechte, grote vlakverdeling met een beperkt aantal hoeken werkt klikbevestiging voorspelbaar; bij een dak met veel kleine, grillige aansluitingen komt EPDM sneller tot zijn recht. Wij denken daar kosteloos in mee op tekening, ook als de uitkomst is dat een andere oplossing beter past.