Klikzink
Op de nok komen de twee dakvlakken samen. Daar moet water dat over beide vlakken naar boven zou kunnen worden weggehouden, en daar moet tegelijk ruimte blijven voor de plaat om te bewegen. Dat laatste wordt vaak onderschat, en het is precies het punt waarop golfplaat en onze felsbanen fundamenteel anders werken.
Golfplaat wordt met schroeven vastgezet, ook op de nok. De nokvorst, meestal een gebogen plaat in dezelfde golfslag, wordt over de bovenste rij golfplaten gelegd en vastgeschroefd door de golftoppen heen. Dat is snel, het is goedkoop materiaal, en elke dakdekker die met een schroefmachine kan werken, kan het monteren. Voor een schuur, een loods of een bedrijfshal waar het vooral om droog en snel gaat, is dat een verstandige keuze. Niemand betaalt hier voor een oplossing die dertig jaar meegaat als het gebouw zelf over vijftien jaar alweer wordt verbouwd.
Het probleem zit niet in de snelheid van golfplaat, het zit in wat er na een paar jaar met die schroeven gebeurt. Elke schroef door de plaat is een gat, afgedicht met een rubberen ringetje onder de kop. Dat rubber verhardt door de zon en de temperatuurwisseling, en verliest op een dag zijn afdichtende werking. Op het dakvlak zelf valt dat mee, want daar liggen de schroeven in de top van de golf, met water dat er grotendeels langsloopt. Op de nok liggen ze op de plek waar juist twee dakvlakken hun water samenbrengen. Een lekkende schroef op de nok van golfplaat is een van de meest voorkomende reparaties op agrarische en industriële daken, en het is ook een van de moeilijkst te vinden lekkages, omdat het water via de gang van de golfplaat soms meters verderop weer naar buiten komt.
Bij onze banen ligt dat anders, omdat er op de nok net zo min geschroefd wordt als op de rest van het dak. De banen lopen door tot aan de nok en worden daar blind bevestigd met een klem die onder de fels valt, dezelfde klem die over de hele lengte van de baan wordt gebruikt. De nokafwerking zelf, een gevormd profiel dat over de twee dakvlakken heen valt, klikt of wordt op zijn beurt met een klem gekoppeld aan de bovenste banen. Er gaat geen schroef door het zichtvlak, dus er is ook geen rubber dat na een paar jaar verhardt en geen gat dat op termijn gaat lekken. Hoe dat er in detail uitziet, met de klemafstand en de manier waarop de nokkap over de banen valt, leggen we uit bij [de aansluiting op de nok](/bevestiging/nok).
De uitzetting is het andere punt waarop de nok een lastige plek is, bij beide systemen. Een dakvlak van staal of zink zet uit bij warmte en krimpt bij kou, en die beweging loopt vanaf een vast punt naar de randen toe. Bij golfplaat is die uitzetting klein genoeg om te verwaarlozen; de golfplaat is dun, relatief stijf door de golfslag, en de schroeven houden hem toch al op zijn plaats. Bij onze felsbanen, die langere ononderbroken vlakken vormen zonder een schroef die de plaat vasthoudt, is de uitzetting wel iets om rekening mee te houden. De banen mogen bij de nok niet worden vastgezet op een manier die die beweging blokkeert, want dan gaat de spanning zich ergens anders in de plaat opbouwen, en dat is nooit een plek naar keuze. De klem onder de fels laat de baan in de lengte bewegen terwijl hij hem wel op zijn plek in het dakvlak houdt. Bij zink is die uitzettingsbeweging het grootst, en daar wordt van oudsher het meest aandacht aan gegeven bij het afwerken van de nok; hoe dat bij gesoldeerd zink wordt opgelost en waarin dat verschilt van klikzink, staat bij de vergelijking [tegenover gesoldeerd zink](/bevestiging/nok/tegenover-gesoldeerd-zink). Onze banen zetten ongeveer half zoveel uit als zink, wat de nokdetail eenvoudiger maakt, maar niet overbodig.
Er is nog een verschil dat pas na een paar jaar zichtbaar wordt, en dat is de manier waarop beide daken ouder worden. Golfplaat met een beschadigde coating op de nok gaat op die plek roesten, omdat het zink onder de coating als eerste wordt aangesproken op de plek waar water blijft liggen of langs een verharde afdichtring naar binnen trekt. Dat begint vaak onopgemerkt, onder de nokvorst, en wordt pas duidelijk als er een roestvlek door de coating heen komt. Bij onze banen is de coating, de organische laag van vijftig micrometer op het verzinkte staal, over de volle lengte van de baan gelijk, ook op de nok, omdat er geen doorboring is die de laag onderbreekt. De zwakke plek verschuift daardoor niet naar de schroefgaten, maar naar de overlappen en de klemmen zelf, en dat zijn plekken die je bij onderhoud kunt zien en checken zonder de nokkap open te schroeven.
De eerlijke kant van de vergelijking is dat golfplaat op de nok, net als elders, gewoon minder werk is om te leggen. Een nokvorst schroef je vast en je bent klaar, terwijl bij onze banen de nokafwerking op maat gewalst en aangeleverd moet worden, passend op de exact gemeten lengte en hoek van dat ene dak. Voor een gebouw waar het uiterlijk er niet toe doet en waar een reparatie na tien jaar prima te accepteren is, is golfplaat op de nok een volkomen redelijke keuze, en soms de enige die past bij het budget. Wij zouden geen aannemer aanraden om voor een schuur met een levensduur van twintig jaar de duurdere oplossing te kiezen als golfplaat het werk net zo goed doet voor die periode.
Waar het wel toe doet, is bij een dak dat zichtbaar is en dat na twintig jaar nog dicht en recht moet ogen, een woonhuis, een aanbouw naast een bestaande kap, een gebouw met een architect erachter. Daar telt niet alleen of het water op dag één wordt gekeerd, maar ook of de nok over jaren heen niet de plek wordt waar het eerst gaat lekken en waar het eerst roest zichtbaar wordt. Dat verschil zit niet in de vorm van de nokkap, die kan bij beide systemen op zink lijken, het zit in wat er onder die kap gebeurt: een schroef door de plaat, of een klem die de plaat vasthoudt zonder hem te doorboren.
Als u een dak aan het plannen bent waarbij de nok een van de bepalende details wordt, is het goed om vooraf te weten in welke situatie u zit. Bij een monument, een dak met veel doorvoeren of een renovatie in bewoonde staat verschuiven de aandachtspunten net weer anders; daarvoor hebben we apart uitgewerkt hoe de nok zich gedraagt bij [een monument](/bevestiging/nok/monument) en bij [renovatie in bewoonde staat](/bevestiging/nok/bewoonde-staat). Voor een gewoon nieuwbouwdak met twee vlakken en een rechte nok is het antwoord eenvoudiger: golfplaat is de snellere en goedkopere weg voor een gebouw waar dat past, en klikzink is de weg voor een dak waarvan u wilt dat de nok over twintig jaar nog net zo dicht is als op de dag van opleveren.