Klikzink
Een kilgoot is de binnenhoek waar twee dakvlakken op elkaar komen. Al het water van beide vlakken zoekt die lijn op, en de banen van beide vlakken moeten er schuin op aflopen. Op een flauw dak is dat vooral een kwestie van precies snijden en goed afwerken. Op een steil dak komt er iets bij: de baan wil naar beneden.
Op een vlak of licht hellend dak rust een felsbaan grotendeels op de ondergrond. De bevestiging houdt hem op zijn plaats, maar het gewicht van de plaat drukt vooral omlaag, op het dakbeschot. Bij een steil dak, en al helemaal bij de langere baan die in een kil vaak nodig is, verandert die verhouding. Het gewicht van de baan hangt voor een groter deel aan de klemmen die onder de fels zitten, in plaats van dat het op het beschot rust. De klem moet dat kunnen dragen, over de volle lengte van de baan, en dat geldt in een kil sterker dan op het rechte vlak ernaast, omdat de baan hier ook nog eens schuin afgesneden is en dus aan één kant korter aangrijpt dan aan de andere.
De schuine kop van de baan, waar hij op de kilgoot aankomt, is per definitie het punt waar de plaat het smalst oploopt. Aan die kant is er minder materiaal om de klem overheen te trekken en minder fels om vast te klikken. Wie hier dezelfde klemafstand aanhoudt als op een recht stuk dakvlak, legt in feite een lokaal zwaarder belast stuk baan vast met dezelfde bevestiging als een lichter belast stuk. Op een flauw dak valt dat verschil nauwelijks op, omdat de belasting op de klem er sowieso al laag is. Op een steil dak, waar de klem al meer te dragen heeft, is dat het punt waar de marge het eerst opraakt.
Een aannemer die een steile kil aanpakt zoals hij een rechte baan op een dakvlak van twintig graden zou aanpakken, komt daar meestal niet direct achter. Het dak wordt dicht opgeleverd, ziet er goed uit, en er lekt niets in de eerste maanden. Wat er wel gebeurt: bij temperatuurwisselingen zet de plaat uit en krimpt hij weer, en bij een steile kil werkt dat uitzetten niet alleen in de lengte maar ook een beetje in de richting van de zwaartekracht. Een klem die daar net te weinig grip biedt, laat de baan millimeter voor millimeter naar beneden kruipen. Dat is niet iets wat je bij de oplevering ziet. Het is iets wat er na een paar jaar uitziet als een baan die niet meer precies op zijn kop op de aansluiting ligt, met een naad die opengaat waar hij dicht moet zijn.
De meest gemaakte fout bij een steile kilgoot is niet een verkeerd gekozen klem, maar een gelijke klemafstand over de hele baan, van boven tot aan de schuine kop. Op een dak met veel helling is de trek op de onderste meters van een lange baan aanmerkelijk groter dan op de bovenste meters, en de kop bij de kilgoot is precies waar die trek optelt. Wie hier dezelfde tussenafstand aanhoudt als hoger op het dak, bespaart een paar klemmen en verliest daarmee de marge die nodig is op het punt waar hij die het hardst nodig heeft.
Een tweede punt waar het misgaat, is de volgorde van leggen. Op een dakvlak zonder kil kan een dakdekker een baan vrij plaatsen en de volgende ernaast leggen, zonder dat de ene baan invloed heeft op hoever de andere kan zakken. In een kil werken de banen van beide dakvlakken naar hetzelfde punt toe, en als de baan van het ene vlak onder zijn eigen gewicht een fractie naar beneden kruipt voordat de klem hem volledig te pakken heeft, verschuift ook het punt waarop de schuine kop op de andere baan aansluit. Op een steil dak is dat verschil groter dan op een flauw dak, simpel omdat de zwaartekracht harder aan de baan trekt voordat hij vastzit.
Op de bouw betekent dit dat de kop van elke baan in een steile kil eerder aan een klem toekomt dan verderop op het dakvlak, en dat die klem het volledige gewicht van de aflopende baan moet opvangen zonder dat er nog een stuk plaat op het beschot rust om dat gewicht mee te dragen. Bij een dak van bijvoorbeeld veertig graden, zoals bij een steil kapdak met een lange kil van nok tot goot, is dat een ander uitgangspunt dan bij een plat vlak waar de klem vooral de plaat op zijn plek houdt tegen windbelasting. De klem is dezelfde klem, maar de belasting waarvoor hij aan het werk gezet wordt, verschuift van vooral zijwaarts naar deels ook verticaal dragend.
Omdat onze banen blind bevestigd zijn, met de klem onder de fels en zonder een schroef die door de plaat gaat, zit die extra trekkracht op een ander punt dan bij een geschroefd systeem. Bij een geschroefde plaat draagt de schroef zelf een deel van het gewicht, direct in het gat waar hij doorheen gaat, en dat gat is meteen ook de plek waar een lek kan ontstaan als de schroef ooit gaat lekken langs zijn kop. Bij onze klemverbinding zit er geen enkel gat in de plaat, dus geen enkel punt waar water via de bevestiging naar binnen kan. De keerzijde is dat de klem het volledige gewicht via de fels moet opvangen, zonder die extra steun van een doorgeschroefde verbinding. Op een steile kil, waar het gewicht van de baan grotendeels aan de bevestiging hangt in plaats van erop te rusten, is dat precies het punt waarop het verschil tussen een systeem zonder doorboringen en een systeem met schroeven het duidelijkst wordt. Geen gaten betekent geen lekpunt daar, maar het betekent ook dat de klem, en de afstand waarop hij geplaatst wordt, het enige is wat de baan op zijn plaats houdt.
Bij een steile kil is het verstandig om de klemafstand aan de kop van elke baan te verkleinen, niet omdat de norm dat overal voorschrijft, maar omdat de fysieke situatie er is: minder plaatoppervlak om de klem overheen te trekken, meer gewicht dat aan die klem hangt, en een schuine snede die de aangrijping al beperkt. Wie op tekening laat zien waar de kil ligt en hoe steil het dakvlak is, krijgt van ons een advies dat op die situatie is toegesneden, en dat kost niets. Dat is niet iets wat u achteraf op de bouwplaats moet uitvinden met een rekenlat en een gok, en het is precies waarom we liever van tevoren meekijken dan achteraf een garantieclaim behandelen.
Het is verder de moeite waard om te weten dat het verschil in uitzetting van onze stalen banen ten opzichte van zink, ongeveer de helft, hier ook meespeelt. Een steile kil met lange banen heeft over zijn lengte al meer te verduren dan een korte baan op een vlak dak, en materiaal dat minder beweegt bij temperatuurwisseling geeft de klem op de kop van de baan iets meer rust dan materiaal dat harder trekt en krimpt. Dat verandert niets aan het basisprincipe dat de klem hier zwaarder belast wordt dan op een recht stuk dak, maar het beperkt hoe hard die belasting per jaar wisselt.
Op een dak vanaf zes graden hellen onze banen zich, dus een steile kil op een kap van veertig of vijftig graden is geen uitzondering op wat het systeem kan. Het is wel een detail waar de bevestiging bewust op afgestemd moet worden, en waar een aanpak die uitgaat van een vlak dakvlak zonder kil, op termijn de plek is waar het eerst gaat schuiven.