Klikzink
Een baan op maat is een felsbaan die wij op de lengte van uw dakvlak walsen, van goot tot nok, zonder dwarsnaad. U bestelt geen standaardlengte die u vervolgens moet stuiten, u geeft ons de maat van het dakvlak en wij walsen de baan daarop af, tot op de millimeter. Dat is op zichzelf al de moeite van het uitleggen waard, en het wordt nog interessanter op een dak zonder beschot, waar de baan niet op een dichte plaat ligt maar over de open ruimte tussen de gordingen heen.
Een dwarsnaad in een felsdak is een plek waar twee platen elkaar raken en waar dus twee keer een rand moet worden afgewerkt. Het is de plek waar een dak historisch als eerste gaat lekken, en het is de plek die je met een baan op maat gewoon weglaat. Er is van goot tot nok één plaat, één stuk plaatstaal dat van boven tot onder doorloopt. Dat scheelt een kwetsbare plek, maar het verplaatst iets anders: de uitzetting van die hele lengte moet nu ergens landen, en dat is bij de klemmen. Hoe langer de baan, hoe meer een baan in de lengte beweegt bij temperatuurwisseling, en hoe meer elke klem daarvan opvangt. Bij ons materiaal is die beweging beperkt, staal zet ongeveer half zoveel uit als zink, maar beperkt is niet nul. De klem is gemaakt om de baan te laten glijden zonder dat de fels openscheurt of de plaat gaat golven, en dat werkt zolang de klemmen op de juiste afstand staan en niet worden overgeslagen om een balk te missen.
Op een dak met een dichte ondergrond, een beschot van hout of plaatmateriaal, kan de klem overal staan waar u hem wilt hebben. De ondergrond draagt overal evenveel. Zonder beschot is dat anders. Er is geen dichte laag om de klem in te draaien, alleen de gordingen, de balken die het dakvlak dragen. De klem moet dus op een gording staan, en dat betekent dat de plaats van uw klemmen wordt bepaald door de plaats van uw gordingen, niet door wat voor de baan zelf ideaal zou zijn. Ligt een gording net iets verder van de vorige dan gebruikelijk, dan legt u die grotere afstand ook aan de klemmen op. Er is geen tussenklem te zetten op een plek waar geen balk onder zit.
Dat is een omkering van de gewone volgorde. Normaal bepaalt de belasting op het dak, vooral de windbelasting, hoe dicht de klemmen moeten staan, en past de ondergrond zich daarnaar. Bij gordingen zonder beschot is het de gordingmaat die er al ligt, vaak vastgelegd in de constructie van het gebouw, en die legt een grens op aan wat het dak aan wind kan verdragen. Wij hebben dat uitgebreider uitgewerkt op de pagina over [een klikdak op gordingen zonder beschot](/bevestiging/gordingen-zonder-beschot), waar de gordingafstand als uitgangspunt van het hele systeem wordt behandeld. Hier gaat het erom wat dat voor een baan op maat, over de volle daklengte, in de praktijk oplevert.
Bij een baan op maat van goot tot nok telt u het aantal gordingen dat de baan kruist, en dat is het aantal klemmen dat de hele baan draagt. Anders dan bij een korte baan met een dwarsnaad, waar elk plaatdeel zijn eigen setje klemmen heeft en zijn eigen beetje beweging, moet bij één lange baan elke klem meewerken aan het dragen van de volledige plaat en het opvangen van de volledige uitzetting. Een baan van acht meter met gordingen op een ruime tussenafstand heeft minder klemmen dan een baan van dezelfde lengte met gordingen die dichter opeen liggen, en dat verschil merkt u niet aan hoe de plaat ligt, maar aan hoeveel wind het dak kan hebben voordat er iets moet gebeuren. Een architect die op tekening werkt, kan dit meenemen voordat de gordingmaat wordt vastgelegd. Is de tekening er al en de gordingafstand een gegeven, dan rekent de dakdekker met wat er ligt, en soms is de conclusie dat een baan op maat over de volle lengte niet de aangewezen keuze is voor dat specifieke dakvlak.
De grens waar wij het over hebben, is niet een vast getal dat voor elk dak geldt. Het is de combinatie van de gordingafstand, de lengte van de baan en de windbelasting op die plek, en die combinatie verschilt van dak tot dak en van regio tot regio. Wat wel steeds hetzelfde blijft, is de manier waarop de grens wordt bereikt: bij een te grote gordingafstand krijgt elke klem meer oppervlak en meer uitzetting te verwerken dan hij aankan, en dat uit zich niet in een dramatisch falen maar in een langzame achteruitgang, een fels die iets losser komt te liggen, een klem die meer speling krijgt dan bedoeld. Daarom is het verstandig om bij een lange baan op maat de gordingafstand te toetsen voordat de baan wordt gewalst, niet erna. Wij denken daarin mee op tekening, en dat kost u niets. Dat meedenken raakt vaak ook de randen van het dakvlak, waar de vaste gordingmaat samenkomt met een aansluiting die om een andere oplossing vraagt, zoals bij een hoekkeper of bij een gevelaansluiting, en wij verwijzen daarvoor liever naar de specifieke pagina's dan dat we het hier half behandelen. Zo is de aanpak bij een schuine kap met een hoekkeper op gordingen zonder beschot uitgewerkt op de pagina over [de hoekkeper op gordingen zonder beschot](/bevestiging/gordingen-zonder-beschot/hoekkeper), waar de klemafstand langs een schuine lijn een ander vraagstuk is dan de rechte klemafstand die hier aan de orde is.
Op de bouw merkt u het verschil vooral in de voorbereiding. Bij een baan op maat weet u van tevoren precies hoeveel gordingen de baan kruist en dus hoeveel klemmen er per baan nodig zijn, en dat aantal ligt vast voordat het eerste stuk wordt gelegd. Er is geen ruimte om onderweg een klem bij te plaatsen als de wind op die locatie toch zwaarder blijkt dan gedacht, de gording ligt er of ligt er niet. Dat maakt de voorbereiding op tekening belangrijker dan bij een dak met beschot, waar u desnoods achteraf nog een extra bevestigingspunt kunt toevoegen. Voor een aannemer die met een vaste gordingmaat werkt en een dakvlak van behoorlijke lengte moet dichtleggen, is het daarom zaak om de klemafstand te laten volgen uit de gordingafstand die er al ligt, en niet andersom te redeneren.