Klikzink
Een pijp door het dakvlak breekt de doorlopende baan. Op elke andere plek op het dak loopt de fels gewoon door en zit het water netjes tussen twee opstaande naden. Bij een doorvoer moet dat opgelost worden met een aansluiting die niet vanzelf meekomt met de rest van de constructie. Dat maakt de dakdoorvoer de plek waarop we het meest kritisch kijken, en niet toevallig ook de plek waarop een dak het vaakst gaat lekken, jaren nadat het gelegd is.
Bij gesoldeerd zink wordt die aansluiting ter plekke gemaakt. De loodgieter of zinkwerker knipt, plooit en soldeert een kraag om de pijp, sluit die aan op de banen ernaast en werkt de naad dicht met een soldeerbout. Dat is precies waarom solderen zink zijn reputatie heeft: een goede zinkwerker maakt van een lastige doorvoer een sluitend geheel, met een vloeiende overgang die je nauwelijks ziet. Er is geen klemsysteem, geen fabrieksmaat, geen standaardstuk dat ergens niet precies past. Alles wordt gemaakt naar de situatie die er is.
Dat is meteen ook waar het kwetsbaar wordt. Solderen op een dak is werk voor een klein aantal mensen dat het vak goed kent, en het resultaat hangt af van wie er op dat moment op het dak staat. Een soldeernaad die te snel is gemaakt, met te weinig vlies of op een ondergrond die niet helemaal droog was, ziet er de eerste jaren goed uit en gaat pas later lekken. Zink zet daarbij twee keer zoveel uit als onze stalen banen. Bij een pijp die vastzit aan het dakbeschot en niet meebeweegt, moet die uitzetting ergens heen, en de soldeernaad rond de doorvoer is precies de plek waar die spanning samenkomt. Wij zien dat in de praktijk terug als haarscheurtjes in een naad die op het eerste gezicht nog intact lijkt.
Solderen is bovendien weersafhankelijk. Een soldeerbout heeft droog werk nodig en een temperatuur waarbij het tin goed vloeit. Bij vorst of vocht wordt de kwaliteit van de naad onvoorspelbaar, en dat is nu net de naad waarop straks alles moet blijven zitten. Wie op de bouw met een deadline werkt, merkt dat een dakdoorvoer soms wacht op een droge dag terwijl de rest van het dak al weken klaar is.
Bij onze felsbanen loopt de baan wel door tot aan de doorvoer, maar wordt die daar onderbroken door een passtuk rond de pijp. Dat stuk wordt niet gesoldeerd maar mechanisch aangesloten op de omringende banen, met dezelfde klemverbinding die de rest van het dak bijeenhoudt. Er wordt niets ter plekke dichtgesmolten. De aansluiting is te maken zodra het passtuk er is, ook bij lichte regen of vorst, omdat er geen bout op temperatuur hoeft te komen en geen tin hoeft te stollen.
Er zit ook een andere kant aan. Waar een zinkwerker met soldeerbout en plooitang ter plekke elke vorm kan maken die nodig is, werken wij met stukken die vooraf zijn bepaald op maat van de doorvoer. Bij een rechte ronde pijp op een rustige plek in het dakvlak is dat geen probleem. Bij een uitstekend rookkanaal met een ongewone doorsnede, of een doorvoer die net tegen een opstand aan staat, is soldeerwerk soms simpelweg flexibeler. Een zinkwerker kan op het dak nog bijplooien wat niet past. Bij een klikdak moet die vorm eerder vastliggen, in overleg voordat de banen gewalst worden. Wie op de tekening al twijfelt over de exacte plek en vorm van een doorvoer, doet er goed aan dat gesprek vroeg te voeren, want bijwerken achteraf gaat minder soepel dan bij solderen.
De blinde bevestiging van de rest van het dak verandert ook wat er om de doorvoer heen gebeurt. Omdat de felsbanen zelf nergens doorboord worden en aan de klemmen onder de fels hangen, kunnen ze bij temperatuurwisseling vrij bewegen over het dakvlak. Een passtuk bij een doorvoer moet met die beweging meekunnen zonder dat de aansluiting rond de pijp zelf strak vastzit. Dat is een andere opgave dan bij zink, waar de hele plaat meebeweegt en de soldeernaad die beweging juist moet opvangen zonder te scheuren. Bij ons ligt de rek elders, in de klikverbinding tussen de banen, en niet in de naad om de pijp.
Wat dat in de praktijk betekent voor de kans op lekkage is niet dat het ene systeem waterdichter is dan het andere op de dag van opleveren. Beide kunnen, goed uitgevoerd, jarenlang dicht blijven. Het verschil zit in waar de kwaliteit vandaan moet komen. Bij gesoldeerd zink zit die in de handen van degene die op dat moment de bout vasthoudt, onder de omstandigheden van die dag. Bij een klikdak zit een groot deel van die kwaliteit al vast in het passtuk voordat het op het dak komt, en is het werk op het dak vooral het correct plaatsen en klemmen ervan. Dat maakt het resultaat minder afhankelijk van wie er die dag op het dak staat, maar het maakt ook dat de voorbereiding, de juiste maat en vorm bepalen voordat er gewalst wordt, net zo belangrijk wordt als de uitvoering zelf.
Wie een dak vol bijzondere doorvoeren heeft, of een enkele doorvoer met een vorm die niet in een standaardmaat te vangen is, doet er goed aan dat vroeg te bespreken. Wij denken op tekening mee zonder dat daar kosten aan hangen, en dat is precies het moment waarop het verschil met solderen het duidelijkst wordt: bij ons wordt de oplossing voor de doorvoer bepaald voordat er iemand het dak op gaat, niet erop.