Klikzink
Een hoekkeper is de buitenhoek waar twee dakvlakken naar elkaar toe komen en samen een uitstekende lijn vormen, het spiegelbeeld van een kilgoot. Voor de felsbaan zelf betekent dat vooral één ding: geen enkele baan die de keper kruist heeft dezelfde lengte als zijn buurman. De ene kant van de baan loopt schuin af, en die schuine afsnijding moet precies op de lijn van de keper vallen, anders staat de naad tussen twee banen niet meer in het verlengde van elkaar. Dat is tekenwerk en zaagwerk, en het is niet het onderwerp van deze pagina. Hier gaat het over waar de klem onder die schuin afgesneden baan dan komt te liggen, en wat dat betekent als die klem op een bestaand bitumendak wordt bevestigd in plaats van op een kaal dakbeschot.
Bij nieuwbouw of bij een dak dat helemaal wordt vrijgemaakt, schroeft u de klemmen in het beschot of in de gordels zelf. Bij renovatie op een bestaand bitumendak ligt dat anders. De opdrachtgever wil vaak dat de oude dakbedekking blijft liggen, uit kostenoverweging of omdat het strippen van een dak tot op het hout meer risico geeft op lekkage tijdens de bouw dan wanneer die laag erop blijft zitten. Dan gaat elke klem, ook langs de hoekkeper, door die bitumenlaag heen. De vraag die daarbij hoort is niet of dat kan, want dat kan, maar waar de schroef precies landt en of wat daaronder zit dat gewicht en die trekkracht kan opnemen.
Op een recht dakvlak ligt het klemmenpatroon regelmatig. Elke baan krijgt op vaste afstand een klem, en die klem gaat door de bitumen in het beschot dat daaronder zit, ongeacht waar in de baan u zich bevindt. Langs de hoekkeper verandert dat patroon. Omdat de banen daar schuin aflopen, valt de laatste klem van elke baan niet meer op een vast punt vanaf de rand, maar op een punt dat door de hoek van de keper wordt bepaald. Bij een baan die vlak bij de top van de driehoek eindigt, zit die laatste klem dicht bij de schuine snede. Bij een baan die verder van de top af ligt, zit er meer ruimte tussen de laatste klem en de rand.
Dat is op zichzelf geen probleem voor de klem: die pakt de fels vast zoals hij dat overal doet, en de blinde bevestiging verandert niet van aard omdat de baan schuin afloopt. Waar het wel om gaat is dat u bij elke klem opnieuw moet vaststellen of die op een goed te belasten punt van het dakbeschot valt, en dat die controle langs een keper vaker nodig is dan op een recht vlak, simpelweg omdat de klemposities zelf minder regelmatig liggen.
Op een bestaand bitumendak bestaat de opbouw meestal uit een aantal lagen bitumen op een houten beschot, en dat beschot rust op gordels of spanten. De schroef van de klem gaat door de bitumenlagen, door het beschot, en pakt daar zijn houvast. Dat beschot is de laag die het moet dragen, niet de bitumen zelf. Bitumen is een waterkerende laag, geen constructieve laag, en een schroef die alleen in verweekte of verouderde bitumen zou blijven steken zonder het hout daaronder te raken, houdt niets vast.
Bij een hoekkeper is dat beschot vaak al ingekort of aangepast om de knik van de keper te vormen, met kopse einden van platen die dicht bij elkaar liggen. Een kopse rand van een plaat is minder stevig dan het midden van een plaat, en juist langs de keper is de kans groter dat een klem toevallig net op zo'n rand terechtkomt omdat de klemposities daar door de schuine baanlengtes worden bepaald in plaats van door een net rooster. Wie hier vooraf niet naar kijkt, loopt het risico dat een klem net mist waar hij pakt, en dat merkt u niet meteen. Het valt pas op als de baan bij uitzetting of bij windbelasting iets meer speling vertoont dan de rest van het dak.
De zorg die opdrachtgevers vaak hebben is of het doorboren van een bestaande, nog waterdichte bitumenlaag die laag beschadigt. Dat gebeurt, in de zin dat er een gat in zit waar de schroef doorheen gaat. Het punt is dat dit gat niet functioneert als waterkering op zichzelf: de nieuwe felsbaan daarboven is dat. De klem en zijn schroef zitten onder de fels, blind bevestigd, en het is de bovenliggende stalen baan die het water afvoert. De doorboring van de oude laag is dus geen nieuw lek in een dak dat water moet keren, want die taak ligt na renovatie bij de nieuwe bedekking. Dat is anders dan bij een dak dat na renovatie geen nieuwe waterkerende laag krijgt en waar de oude bitumen zelf de kering blijft; dat scenario is hier niet aan de orde omdat de felsbaan die rol overneemt.
Waar het wel toe doet, is vocht dat al onder de oude bitumen zit voordat u begint. Een schroef die door een laag heen gaat die vochtig hout raakt, geeft geen goede grip en kan na verloop van tijd los gaan zitten, niet omdat de schroef zelf slecht vastzit maar omdat het hout eromheen inklinkt of rot. Bij een hoekkeper is dit een reëel punt van aandacht, omdat een keper van een bestaand dak vaker een plek is waar in het verleden een klein foutje in de oude bitumen tot lokale vochtinsluiting heeft geleid, precies omdat de keper een lastiger detail is om goed te verwerken dan een recht vlak. Voor de bevestiging van de klikbanen betekent dat: controleer de staat van het beschot langs de keper specifiek, niet alleen steekproefsgewijs over het hele dak.
De meest voorkomende fout is dat de klemposities voor het rechte vlak worden bepaald en dat de laatste klem bij elke baan, die door de schuine afsnijding op een andere plek valt, zonder aparte controle wordt gezet. Als die klem dan toevallig op een kopse plaatrand valt, of op een plek waar het beschot al eerder is gerepareerd met een dunnere lat, houdt hij minder goed vast dan de klemmen in het midden van het dakvlak. Dat merkt u niet bij het leggen. Het merkt u pas na een paar jaar, als bij storm net die banen langs de keper meer beweging vertonen dan de rest.
De tweede fout is haastig doorboren zonder te voelen of de schroef weerstand geeft die bij gezond hout past. Een schroef die te makkelijk doorgaat, geeft een signaal dat er iets niet klopt met wat daaronder zit, en dat signaal is bij een hoekkeper des te belangrijker omdat u daar, door de onregelmatige klemafstand, al minder marge heeft om een zwakke plek elders in de rij te compenseren.
Wat dit voor de renovatie betekent, is dat de hoekkeper op een bestaand bitumendak vraagt om per klem te kijken waar hij landt, in plaats van het klempatroon van het rechte vlak zonder aanpassing door te trekken tot aan de hoek.