Klikzink
Een schoorsteen midden in het dakvlak is altijd een obstakel waar water tegenaan loopt. Bovenlangs moet dat water uiteen worden gestuurd, met een keeplood of een verjaagde baan die het naar links en rechts van de schoorsteen afvoert in plaats van er recht tegenaan. Dat detail verandert niet door de tijd van het jaar. Wat wel verandert, is de manier waarop u het die dag kunt maken, en dat is precies waar winterwerk om de schoorsteen anders is dan hetzelfde werk in mei.
Onze banen worden koud gevouwen tot een temperatuur van -15 graden, en dat getal is geen marketingpraat maar een grens die u serieus moet nemen. Het staal zelf blijft bij vorst vouwbaar. Het probleem zit niet in de plaat, het zit in wat er omheen gebeurt. Bij vorst wordt materiaal stug, gaat het langzamer buigen dan u gewend bent, en springt een klem soms terug als hij niet in één beweging goed aangedrukt wordt. Rond een schoorsteen, waar u toch al met kleine stukken en veel losse hoeken werkt, merkt u dat verschil sneller dan op een lang recht vlak.
De meest gemaakte fout bij winterwerk is niet dat mensen niet weten dat het kouder is. Het is dat ze het tempo van de zomer aanhouden. Een klem die in juni in één keer dichtklikt, moet in januari soms een tweede keer nagelopen worden omdat de plaat door de kou minder meegeeft en de klem net niet helemaal sluit. Als u dat niet controleert, zit er een fels die er goed uitziet maar niet helemaal vastklikt. Bij een vlak dak valt dat soms nog mee. Bij een schoorsteen, waar het water door het obstakel al onder druk staat en zich verzamelt voor het weer weg kan, is een halfgesloten klem precies op de plek waar u het niet kunt gebruiken.
Een tweede probleem is nat materiaal. Winterwerk betekent vaak werken na een nacht vorst, met dooi overdag, en dan ligt er 's ochtends een dunne laag ijs of vocht op de plaat die u niet altijd meteen ziet. Een klem die op een vochtig of beslagen oppervlak wordt aangedrukt, sluit optisch net zo goed als een droge klem, maar de zekerheid dat hij dat blijft doen bij de eerste zonnige dag erna is kleiner. Rond de schoorsteen, waar u toch al op kleine platen werkt die u met de hand aandrukt in plaats van met een lange looplat, is dat verschil voelbaar. Wij raden aan die platen droog te vegen voor u ze plaatst, ook als dat een paar minuten extra kost. Die minuten zijn goedkoper dan een klem die u een maand later opnieuw moet doen.
Het derde punt is minder een kwestie van materiaal en meer een kwestie van planning. Winterwerk betekent korte dagen. Waar u in de zomer een schoorsteendetail in de vroege ochtend kunt afronden en de rest van de dag verder kunt op het grote vlak, moet u in december vaak kiezen: het licht op, of het detail rond de schoorsteen goed afwerken. Omdat de klemverbinding geen gesoldeerde naad is die per definitie in één sessie af moet, kunt u het werk rond de schoorsteen in fasen doen zonder dat er een open naad blijft liggen die nog dichtgesoldeerd moet worden. Dat is een verschil met traditioneel felswerk waar wij op wijzen, ook al gaan we op deze pagina niet in op hoe die vergelijking er tegenover gesoldeerd zink precies uitziet, dat staat elders beschreven.
Waar dat wel iets voor uw planning betekent: u kunt de laatste rij rond de schoorsteen bewust laten liggen tot een dag met beter licht, zonder dat het dak intussen lek is, zolang de banen ernaast wel goed geklikt zijn. Dat is precies het soort speling dat een klikverbinding u geeft en een soldeerverbinding niet. Het is geen vrijbrief om het detail slordig af te ronden, maar het betekent dat u niet in het donker met een föhn en soldeerbout aan een schoorsteen hoeft te staan omdat het licht wegvalt.
Een vraag die we vaak krijgen is of de klem bij winterwerk anders belast wordt dan in de zomer. Het antwoord is genuanceerd. Onze platen zetten ongeveer half zoveel uit als zink, en dat scheelt al veel spanning op de klem in vergelijking met een zinkdak. Maar bij een schoorsteen is de wisseling tussen dag en nacht in de winter soms groter dan in de zomer, zeker als de schoorsteen zelf warmte afgeeft aan het metaal er direct naast terwijl de rest van het dak bevriest. Dat plaatselijke temperatuurverschil zorgt voor iets meer beweging in de platen rond het obstakel dan verderop op het vlak. De klem is daarop berekend, maar de volgorde waarin u de platen rond de schoorsteen legt moet die beweging kunnen opvangen. Werk van het obstakel af naar buiten, niet ertegenaan, zodat elke plaat de ruimte heeft om iets te bewegen zonder dat de klem ernaast strak tegen een vaste rand staat. Dat principe geldt trouwens niet alleen bij winterwerk, het is ook waar wij op wijzen als het gaat om [de aansluiting bij een groot open dakvlak](/bevestiging/schoorsteen/groot-dakvlak), waar diezelfde beweging over een grotere afstand moet worden opgevangen.
Er zijn een paar situaties waarin we aanraden het schoorsteendetail niet in de winter af te ronden, ook al kan het technisch. Sneeuw op het dak is de duidelijkste. Onder een laag sneeuw ziet u niet of het onderliggende oppervlak vlak en droog is, en bij een schoorsteen, waar de aansluiting al precies moet passen, is dat geen situatie om op gevoel te werken. Strenge vorst onder de min tien graden gecombineerd met wind is de tweede. De klem zelf kan dat aan, maar de handen van de dakdekker niet meer precies genoeg, en precisie is bij dit detail belangrijker dan bij een recht stuk vlak.
Als u toch onder tijdsdruk staat, bijvoorbeeld omdat de oplevering vaststaat en het weer niet meewerkt, is het beter het schoorsteendetail als apart deelwerk te behandelen in plaats van het te combineren met het leggen van de rest van het dak. Dat sluit aan bij hoe wij ook adviseren bij [een gefaseerde oplevering](/bevestiging/schoorsteen/gefaseerd), waar het obstakel rond de schoorsteen bewust als laatste, aparte stap wordt behandeld zodat de rest van het dak niet wacht op het meest kwetsbare deel van het werk.
De kern van winterwerk bij een schoorsteen is dus niet dat het niet kan. De klem en het staal zijn daar niet de beperkende factor. De beperkende factor is de mens die aandrukt, het licht waarin hij dat doet, en het vocht dat 's nachts op het metaal komt te staan. Als u daarmee rekening houdt, in tempo en in planning, is er geen reden om dit detail tot het voorjaar te laten liggen.