Klikzink
De nok is de plek waar twee dakvlakken elkaar boven ontmoeten en waar de banen van beide kanten stoppen. Er loopt geen doorgaande baan meer over de nok heen, en dat maakt dit detail anders dan bijvoorbeeld een gootlijn of een dakrand. Aan de nok komt een aparte nokafwerking die het uiteinde van beide banen overkapt, en die afwerking moet zelf ook weer bevestigd worden op een manier die de rest van het dak niet in de weg zit.
Op multiplex is de ondergrond zelf geen probleem. Een plaatvloer is overal even sterk, dus in tegenstelling tot een dak met panlatten of gordingen hoeft u bij de nok niet te zoeken naar een drager die net op de goede plek zit. Bij ons systeem wordt de bevestiging van de banen zelf verzorgd door klemmen die onder de fels liggen en die op de multiplex worden vastgezet. Die klemmen mogen niet in een plaatnaad terechtkomen, want een naad geeft geen vlak en gelijk vasthoudpunt zoals de rest van de plaat dat wel doet. Bij de nok is dat een reëel risico, omdat de bovenste rij klemmen vaak toevallig net op de kopse kant van een plaat valt. Wie de platen recht doorlegt tot aan de nok en de naad daar laat samenvallen met de laatste klemmenrij, bouwt een zwakke plek in die je van buiten niet ziet, maar die na een paar jaar wind wel voelbaar wordt als een lossere baan.
De laatste klem van een baan, vlak onder de nok, draagt een net iets ander deel van de belasting dan de klemmen daaronder. Bij de nok komt de baan tot stilstand, en de nokafwerking rust deels op of tegen dat uiteinde aan. Dat betekent dat die laatste klem stevig moet zitten in massief plaatmateriaal, niet in de overgang tussen twee delen multiplex. In de praktijk werken wij daarom met een plattegrond van de plaatvloer voordat de eerste klem gezet wordt, zodat we weten waar de naden lopen en waar de nok straks komt. Dat kost geen extra materiaal, maar wel een moment van vooraf kijken in plaats van gewoon beginnen bij de dakvoet en doorwerken tot boven.
Een tweede punt dat bij de nok speelt en dat op andere plekken van het dak minder uitgesproken is, is de uitzetting. Onze stalen banen zetten ongeveer half zoveel uit als zinken banen, maar nul is het niet. Bij een lange baan die van de dakvoet tot de nok doorloopt, zit de meeste beweging aan het bovenste uiteinde, precies waar de nokafwerking ligt. Een nokkap die strak en vast om de bovenkant van de banen heen zit, zonder ruimte voor die beweging, gaat op een gegeven moment ergens scheuren of los trekken. Dat is een van de dingen die bij solderen op de loer ligt, omdat een gesoldeerde naad geen beweging toelaat en dus mee moet bewegen met de hele constructie of breekt. Bij een klikverbinding is dat anders: de klem houdt de baan vast op zijn plek, maar de fels zelf kan nog een fractie meebewegen in de lengte, en de nokafwerking moet daar ruimte voor laten in plaats van de boel dicht te knijpen.
De fout die we het meest zien is een nokafwerking die aan beide kanten strak vastgeklemd of vastgeschroefd wordt op de banen zelf, in de gedachte dat dit het meest waterdicht is. Het tegenovergestelde gebeurt. Doordat de baan bij temperatuurwisseling een klein beetje in lengte verandert en de nokkap dat niet toelaat, ontstaat spanning op het uiteinde van de baan, precies op de plek waar hij al het minst ondersteund wordt door een klem. Op een gewone spanplaat gordingdak zie je dat probleem minder snel, omdat de banen daar vaak korter zijn en over minder afstand oplopen naar de nok. Op een grote plaatvloer van multiplex, waar in één keer een heel dakvlak van voet tot nok gelegd kan worden, is de opgetelde uitzetting van die lange baan wel voelbaar, en dan telt elke centimeter ruimte die de afwerking wel of niet biedt.
Een andere fout hangt samen met de klemmenrij net onder de nok. Als die klemmen om esthetische redenen precies in het midden van de nokafwerking verstopt moeten worden, wordt er soms geschoven met de plaatsing, tot buiten het gebied waar de multiplex nog massief is. Wij raden dat af. Beter is om de plaatindeling op de vloer vooraf zo te kiezen dat de naad niet in de laatste anderhalve baanbreedte onder de nok valt. Dat is een kwestie van de eerste platen op de vloer een stukje anders leggen, iets wat op multiplex, in tegenstelling tot op een dak met vaste sporen, zonder probleem kan omdat de plaatvloer overal dezelfde sterkte heeft.
De nok werkt niet op zichzelf. Aan de zijkanten van het dakvlak loopt de baan door naar de dakrand, en de manier waarop de banen daar liggen bepaalt of ze bij de nok precies goed uitkomen of een paar centimeter verschuiven. Wie de aansluiting bij de rand niet in de plaatindeling meeneemt, ontdekt bovenaan bij de nok dat de laatste baan net niet mooi doorloopt tot aan de rand van de nokafwerking. Zoals wij uitleggen bij de dakrand op multiplex, begint die aansluiting al bij de eerste baan die gelegd wordt, en dat werkt door tot boven aan de nok.
Bij een hoekkeper, waar twee dakvlakken onder een inwendige hoek samenkomen, speelt een vergelijkbare vraag over waar de klem wel en niet mag zitten, al ligt de belasting daar anders dan bij de nok omdat er water samenkomt in plaats van uit elkaar loopt. Zoals wij uitleggen bij de hoekkeper op multiplex, is ook daar de plaatnaad een aandachtspunt bij het bepalen van de klemposities, wat laat zien dat dit geen typisch nokprobleem is maar een vraag die telkens terugkomt zodra de bevestiging een randdetail moet dragen in plaats van een vlak stuk dakvlak.
Voor de nok zelf blijft het kernpunt dat de bevestiging van de banen af moet zijn voordat de nokafwerking erop komt, en dat die afwerking ruimte moet laten voor de kleine beweging die de banen nog maken. Op multiplex is dat goed te plannen, omdat de ondergrond zelf geen verrassingen geeft. De enige variabele die u zelf in de hand heeft is waar de plaatnaden liggen ten opzichte van de laatste rij klemmen, en dat is precies het punt waarop wij vooraf meekijken op tekening.