Klikzink
De aansluiting op de goot is het punt waar een felsdak zijn werk moet bewijzen. Al het water dat over het dakvlak naar beneden komt, verzamelt zich hier en moet de goot in, niet erlangs en niet erachter. Op multiplex speelt daarbij iets anders dan op een ondergrond van gordingen of panlatten: de plaat onder de laatste baan is een gesloten, vlak oppervlak, maar dat oppervlak bestaat uit stukken die aan elkaar grenzen. En precies op die grens mag een klem niet komen.
Multiplex wordt in platen van beperkte afmeting aangevoerd en op de dakconstructie gelegd met een kleine, berekende naad ertussen. Die naad is nodig omdat het plaatmateriaal met vocht en temperatuur meebeweegt, net zoals de felsbaan daarboven dat doet. Een klem die precies op die naad zou worden vastgezet, zit voor een deel op de rand van de ene plaat en voor een deel op de rand van de andere. Bij de geringste zetting of vochtwerking beweegt die klem dan niet één kant op maar twee kanten tegelijk, en dat is nu net de plek waar u geen speling wilt hebben, want hier moet het dak het meeste weerstaan: de laatste meter voor het water het dak verlaat.
Bij het uitzetten van de bevestigingspatronen is dit precies waarom wij de klemposities niet zomaar om de zoveel centimeter uitzetten, maar eerst kijken waar de plaatnaden van de multiplex ondervloer liggen. Een klem schuift dan een paar centimeter op, weg van de naad, naar het midden van een plaat. Dat is geen kwestie van net iets slimmer meten, het is een directe consequentie van wat er onder de klem zit. Op een ondergrond van losse delen, zoals wij beschrijven bij de dakrand op multiplex, speelt weer een andere overweging mee omdat daar de rand van het dakvlak zelf de bepalende factor is; bij de goot is het de rand van de plaat die telt.
De felsbaan moet ver genoeg over de goot heen steken om het water zonder twijfel in de goot te laten vallen, ook bij zijwind en ook als de baan door temperatuur een fractie krimpt of uitzet. Staat de baan precies op de rand van de goot, dan is er geen marge: bij een lichte krimp in een koude periode trekt de rand van de plaat zich terug en valt het water tegen de binnenkant van de bak, of erlangs. Bij een gevel is dat vervelend, bij een goot is dat een lekkage die zich pas laat zien bij de eerste stevige regen na een koudegolf.
Op multiplex is die overhang preciezer te realiseren dan op een ondergrond die zelf al enige ruimte heeft, omdat de plaat een vlakke, harde rand geeft om vanaf te meten en de gootlijst daarop strak aan te sluiten. De maat van de overhang zelf hangt af van de gootconstructie en staat niet op deze pagina; waar het hier om gaat is dat de klem die de onderste baan vasthoudt, nooit op het uiterste puntje van de overhang zit. Die klem moet op de vaste ondergrond staan, ruim voor de rand van de plaat, zodat het deel van de baan dat vrij over de goot hangt geen bevestiging draagt en dus vrij kan bewegen zonder aan de klem te trekken.
Op de bouw wordt de multiplex ondervloer eerst compleet gelegd en pas daarna komen de felsbanen. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk zien wij het misgaan wanneer de gootlijst of de mastgoot al is voorbereid voordat de plaatnaden definitief liggen, of wanneer een laatste, smalle reststrook multiplex tegen de gootrand wordt gelegd om het vlak vol te maken. Die smalle reststrook is precies waar u een klem niet wilt hebben: te weinig plaatbreedte om de klem stevig te laten aangrijpen, en een extra naad vlak bij de goot waar er al weinig ruimte is.
De oplossing is niet ingewikkeld, maar wel een kwestie van volgorde: de platen bij de gootrand worden zo gelegd dat er geen smalle reststrook overblijft, ook als dat betekent dat een plaat iets verder wordt doorgeschoven en de naad een stukje landinwaarts komt te liggen. Dat is een beslissing die op de bouwplaats wordt genomen, niet achteraf te herstellen door een klem net iets anders te zetten. Wij krijgen deze vraag regelmatig op tekening voorgelegd, en het meedenken daarover, ook als het om een detail van een paar centimeter gaat, kost niets.
Als een klem toch op of te dicht bij een plaatnaad terechtkomt, zijn er twee scenario's, en geen van beide is acuut dramatisch, wat het risico juist onopvallend maakt. In het eerste scenario werkt de naad onder de klem een beetje mee met de seizoenen, de klem verschuift een fractie, en de fels erboven komt onder een lichte scheve trek te staan. Dat is in het eerste jaar niet te zien. Na een aantal winters kan de klemwerking daar plaatselijk minder strak worden, precies op de plek waar de druk van het water het grootst is.
In het tweede scenario zet de multiplex plaatselijk iets, waardoor de klem een klein beetje omhoogkomt of juist verder wegzakt ten opzichte van de klemmen naast hem. De felsbaan volgt die verspringing, en op de goot, waar de baan toch al zo laag mogelijk moet aansluiten voor een goede waterval, is een verspringing van een paar millimeter genoeg om het verschil te maken tussen water dat netjes in de goot valt en water dat langs de rand naar binnen zoekt. Dit is een risico dat typisch is voor blinde bevestiging op een plaatondergrond en dat u niet tegenkomt bij een ondergrond van aaneengesloten delen zonder naden, zoals wij toelichten bij de aansluiting op de kilgoot op multiplex, waar de naadproblematiek weer anders ligt door de vorm van het vlak.
Bij een nokaansluiting of een aansluiting op een dakraam gaat het vooral om het afdichten van een opening in het vlak; bij de goot gaat het om het vrij laten bewegen van een rand die water moet afvoeren zonder dat er een klem in de weg zit. Het verschil met bijvoorbeeld het boeiboord is dat daar de klem juist op een vast, doorgaand houtdeel zit en de naadproblematiek van multiplex niet aan de orde is. Bij de goot op multiplex komt de plaateigenschap, namelijk de naad, en de functie-eis, namelijk vrije waterafvoer zonder trekkende klem, in hetzelfde stukje dak samen. Dat maakt dit detail niet moeilijker om te leggen, maar wel een detail waar de volgorde van platen leggen en klemmen zetten er meer toe doet dan elders op het dak.