Klikzink
Winterwerk aan een felsdak is niet zomaar hetzelfde werk in een lagere temperatuur. De dagen zijn kort, er is kans op vorst, en het materiaal dat 's ochtends van de vrachtwagen komt is vaak koud en soms vochtig. Bij de goot komt dat allemaal samen, want daar moet de laatste baan precies goed liggen: ver genoeg over de rand, met ruimte om te bewegen, en zonder dat er water achter de klem kan trekken. Wat in april een kwestie van een middag is, vraagt in januari meer aandacht.
Onze banen zijn koud vouwbaar tot -15 graden, dus het materiaal zelf is niet het probleem. Het probleem zit in de omstandigheden waarin u het legt en in de marge die u zichzelf geeft bij de goot. Bij winterwerk is die marge kleiner dan u denkt.
De baan moet ver genoeg over de goot hangen om regenwater en dooiwater goed af te voeren, en dat is een vast gegeven, geen kwestie van inschatten op de dag zelf. Bij winterwerk is de verleiding groot om dat detail even snel af te werken omdat de handen koud zijn en het licht wegvalt. Dat is precies waar het misgaat. Een overhang die een centimeter te kort is, valt in de zomer niet op. In de winter, met sneeuwval en dooi die elkaar afwisselen, is dat het verschil tussen water dat in de goot valt en water dat achter de goot langs de gevel loopt.
Onze klemmen zitten onder de fels en laten de plaat vrij bewegen bij temperatuurwisseling. Stalen felsbanen zetten ongeveer half zoveel uit als zink, dus de bewegingsmarge is kleiner dan bij een gesoldeerd zinkdak. Maar kleiner is niet nul. Bij winterwerk legt u het dak vaak bij een temperatuur van rond het vriespunt, terwijl het materiaal in de zomer kan oplopen tot ver daarboven. Dat verschil moet de klem bij de goot kunnen opvangen zonder dat de baan gaat drukken op de gootrand of de klem gaat trekken. Leg de klem bij de goot te strak vast, in de gedachte dat dat extra stevigheid geeft tegen de wind die in de winter feller staat, en u heeft in mei een probleem dat er in januari nog niet was.
Het staal wordt niet bros van vorst en de coating verandert niet van eigenschap door kou. Wat wel verandert is hoe het materiaal zich gedraagt tijdens het werk zelf. Een plaat die 's ochtends bij -3 graden van de vrachtwagen komt, is stugger om te hanteren dan een plaat bij 15 graden. Bij het inklikken van de laatste baan boven de goot, waar precisie het meest telt, voelt u dat het meer kracht en meer aandacht vraagt om de klem goed te laten pakken. Een klem die niet goed dicht klikt omdat de plaat kouder en stugger aanvoelt dan gebruikelijk, valt van bovenaf niet te zien. Vanaf de grond ziet zo'n dak er identiek uit aan een dak waar het wel goed zit. Het verschil komt pas naar boven bij de eerste stevige regenval na dooi, en dan vaak precies bij de goot, waar de druk het grootst is.
Vocht op de plaat is een ander verhaal dan vorst in de lucht. Nat materiaal dat u tegen elkaar klikt, sluit het vocht mee in. Dat is in de zomer al niet ideaal en in de winter, met minder droogtijd door zon en wind, nog minder. Bij de goot is dat extra relevant omdat daar de laatste voeg zit die het water definitief moet afvangen. Werk die voeg af met natte platen die niet meer drogen voordat het weer vriest, en u heeft een detail gelegd dat er goed uitziet en het niet is.
Niet alle winterwerk is een probleem. Een dakvlak leggen bij droge kou en een strakke planning is vaak prima te doen, en de blinde bevestiging met klemmen werkt onder die omstandigheden zoals hij altijd werkt. Wat u wel serieus moet afwegen is het moment waarop u het gootdetail afwerkt. Dat is het laatste stuk, het meest kritische stuk, en het stuk waar u het minst kunt corrigeren zodra het dak verder dicht is.
In de praktijk betekent dat: als de weersverwachting voor de komende dagen aanhoudende vorst met dooi-vries-cycli laat zien, en als de platen die ochtend nog nat zijn van dauw of nachtvorst, is het verstandiger het gootdetail een dag uit te stellen dan het met tegenzin af te werken omdat de planning dat vraagt. Een dag wachten op droog en iets warmer materiaal scheelt u een nacontrole in het voorjaar. Datzelfde geldt voor de aansluiting op andere onderdelen: wat hier voor de goot geldt, geldt evengoed bij het detail dat wij beschrijven bij [de aansluiting op de nok](/bevestiging/nok), waar de klem evenmin onder druk goed werk levert.
Er is ook een kant die in het voordeel van winterwerk werkt. Omdat er geen open vlam en geen soldeerbout nodig zijn, is er geen probleem met brandgevaar bij droog, koud weer, en is er geen wachttijd voor afkoeling van gesoldeerde naden zoals bij traditioneel zink. De klemverbinding is per definitie klaar zodra hij vastklikt, zonder uitharding of afkoeling. Dat scheelt tijd op korte winterdagen, waarin elk uur daglicht telt. Bij een vergelijkbaar traditioneel dak, zoals wij beschrijven bij [de goot tegenover gesoldeerd zink](/bevestiging/goot/tegenover-gesoldeerd-zink), speelt vorst juist een grotere rol omdat solderen bij lage temperaturen onbetrouwbaar wordt en vaak helemaal wordt uitgesteld. Bij klikbevestiging is dat probleem er niet, wat winterwerk over het hele dakvlak eenvoudiger maakt dan bij een gesoldeerde variant.
Dat voordeel geldt niet onbeperkt voor het gootdetail zelf. Juist omdat er geen soldeernaad is die u kunt narijden of bijwerken als het resultaat tegenvalt, moet de klem in één keer goed zitten. Bij een gesoldeerd dak kunt u een zwakke plek bij de goot nog met extra soldeer verstevigen. Bij een klikverbinding is dat er niet: de klem zit goed of hij zit niet goed, en dat bepaalt u op het moment van leggen, niet erna.
Voor de aannemer die 's winters een dak indeelt, is de praktische conclusie dat het gootdetail het beste vroeg op de dag wordt gepland, als het materiaal na transport en opslag de kans heeft gehad iets op te warmen, en als er nog voldoende licht is om de klem goed te controleren. Werk het gootdetail niet af als laatste karwei van een korte winterdag, wanneer het licht wegvalt en de handen stijf zijn. Dat is precies het moment waarop een onopgemerkte fout in de klem blijft zitten tot het voorjaar.
Bespreek bij een winterplanning ook met de opdrachtgever dat een dag uitstel bij het gootdetail geen vertraging van het project betekent, maar een normale reactie op weer dat niet meewerkt. Wij denken op tekening mee over hoe de goot in uw specifieke situatie het beste wordt aangesloten, zonder dat dat iets kost, en dat geldt evengoed voor een winterplanning als voor een zomerplanning.