Klikzink
De nok is de plek waar twee dakvlakken elkaar bovenaan raken. Alle banen die vanaf de goot omhoog liepen, komen hier tot stilstand, en precies op die plek moet iets anders gebeuren dan op het vlakke deel van het dak. Op het vlak zorgt de fels voor de verbinding tussen baan en baan. Bij de nok is er geen buurbaan meer om tegenaan te felsen. Er moet een kap of een nokstuk komen dat het water aan beide kanten laat aflopen zonder dat het naar binnen kan.
Bij een traditioneel felsdak wordt die nok vaak dichtgewalst op het dak zelf. Een felsmachine, of vroeger de hand met een felshamer, walst de naad ter plekke dicht tot een doorlopende, gesloten lijn. Dat is een sterke oplossing: er is nergens een overgang, geen klik, geen kap die apart is aangebracht. Het is één stuk metaal dat in elkaar is gewerkt. Bij een ingewikkelde nok, met een schuine aansluiting, een hoekverdraaiing of een overgang naar een dakkapel, kan een vakman die ter plekke walst dingen oplossen die met voorgevormde onderdelen lastiger zijn. Dat is de kant waarin die manier van werken sterker is, en dat mag gezegd worden voordat we naar de andere kant kijken.
De prijs van die sterkte is de afhankelijkheid van het moment. Het walsen van een naad op de bouwplaats vraagt droog weer, een vakman die het kan, en tijd op het dak zelf. Bij een klikdak is de nok geen laswerk maar een afwerking die vooraf is bedacht en die op de bouwplaats wordt gemonteerd, niet gevormd. De banen lopen door tot net onder de nok, en daar wordt een nokstuk overheen gezet dat de twee dakvlakken met elkaar verbindt. Wie meer wil weten over hoe die aansluiting precies is opgebouwd, leest dat uitgebreider bij de aansluiting op de nok, waar de opbouw van de klem en het profiel zelf aan de orde komt.
Een felsbaan zet uit en krimpt met de temperatuur, en dat gebeurt over de lengte van de baan. Bij ons materiaal is die beweging kleiner dan bij zink, ongeveer de helft, maar nul is het niet. Onderaan bij de goot is daar meestal ruimte voor, boven bij de nok minder vanzelfsprekend, omdat de nok nu net de plek is waar je geneigd bent alles vast te zetten omdat het de kwetsbare hoek is.
Dat is de valkuil. Een nokafwerking die de baan aan alle kanten star vastklemt, blokkeert de baan precies op het punt waar hij eindigt. Bij warmte kan de plaat dan niet bewegen en gaat hij bol staan of trekt hij de klem los; bij koude krimpt hij en ontstaat er spanning op de laatste klem onder de fels. Onze nokdetails zijn zo gemaakt dat de baan onder de kap kan meebewegen terwijl de kap zelf, die niet aan de plaat vastzit maar overkoepelend is bevestigd, het water blijft keren. De klem doet het vasthouden, de kap doet het afdekken, en die twee taken zijn met opzet gescheiden.
Een gewalste nok heeft dat probleem niet op dezelfde manier, want de naad is één geheel geworden en zet als één stuk uit. Maar daar zit ook een risico: als die gesloten naad ergens anders in het dakvlak wordt vastgezet, bijvoorbeeld door een dakdekker die schroeven gebruikt om een baan op zijn plek te houden, kan de spanning die daardoor ontstaat zich tot bij de nok opbouwen. Bij een dak zonder doorboringen, zoals wij dat maken, ligt die spanning er niet, omdat elke klem de plaat vrij laat bewegen op zijn eigen plek in de baan.
Op een bouwplaats waar gewalst moet worden, is de nok een van de laatste en meest tijdrovende stappen. De vakman die het felsen ter plekke kan, is ook degene die de nok moet afwerken, en dat kan niet gebeuren voordat de banen eronder liggen en droog genoeg zijn om aan te werken. Bij regen ligt het werk stil, ook al is de rest van het dak al gereed.
Met klikbanen is de nokafwerking een montagestap die los staat van het weer op dat moment. De banen worden gelegd, de nokstukken worden erover gezet en vastgeklikt of vastgeklemd, en dat is een handeling die niet afhankelijk is van een specialist met een felsmachine op het dak. Dat verandert de planning: een dakdekker die de banen heeft gelegd, kan dezelfde dag de nok afwerken, in plaats van te wachten op een volgende ploeg of een volgend droog moment. Hoeveel vierkante meter er op een dag dicht kan, ligt dus niet alleen aan het vlak, maar ook aan hoeveel tijd de nok normaal gesproken apart zou kosten.
Dat is meteen ook waar klikken niet automatisch wint. Bij een enkelvoudige, rechte nok op een standaard zadeldak is het verschil in tijd beperkt, en de gewalste variant heeft dan als voordeel dat er nergens een kap ligt die apart afgekeurd of vervangen kan worden. Bij een grillige nok, met meerdere hoeken, een asymmetrische aansluiting of een overgang naar een schoorsteen dichtbij de top, kan een vakman die ter plekke walst een oplossing op maat maken die met voorgevormde nokstukken vraagt om precies passend maatwerk vooraf. Wij leveren dat maatwerk, op tekening en zonder kosten voor het meedenken, maar het vraagt dat de maten voor de bouw al bekend zijn. Bij een gewalste nok kan de vakman op het dak zelf nog bijsturen als de werkelijkheid afwijkt van de tekening.
Een dak zonder doorboringen heeft geen schroefgaten die kunnen gaan lekken, maar dat betekent niet dat er geen zwakke plek is. Bij een klikdak zit de aandacht bij de nok op de overlap van de kap en op de ruimte die de baan krijgt om te bewegen. Als die overlap te klein is uitgevoerd, of als de kap op een plek is vastgezet waar hij de baan juist zou moeten laten glijden, ontstaat daar het probleem, niet bij een gat dat is dichtgeroest.
Bij een gewalste nok zit de zwakke plek juist in de naad zelf: hoe gelijkmatig is er gewalst, hoe strak zit de vouw, en is de vakman die het deed ervaren genoeg om dat op elke meter consistent te doen. Een slecht gewalste naad lekt op de plek waar hij niet dicht genoeg is gewalst, en dat is met het oog vaak moeilijker te zien dan een kap die net niet goed aansluit.
Welke van de twee zwakke plekken u liever heeft, hangt af van wat er op uw project meespeelt: de vorm van de nok, de beschikbare tijd, en wie het gaat uitvoeren. Voor een rechttoe rechtaan nok op een nieuwbouwproject met een strakke planning is de klikoplossing meestal de praktischere keuze. Voor een complexe nok waar maatwerk ter plekke nodig is, blijft walsen een reële optie, en dat is precies waarom wij die vergelijking hier niet wegpoetsen.