Klikzink
Een dak met zonnepanelen krijgt een tweede laag bevestiging. De felsbaan zit al vast met klemmen die de plaat op zijn plek houden en toch laten bewegen. Daar komt een montagesysteem voor panelen bovenop, met eigen klemmen, eigen rails en eigen belasting. Wie dat ontwerpt zonder na te denken over de dilatatie van het dakvlak zelf, bouwt een tweede bevestiging die de eerste in de weg zit.
Bij een gewoon klikdak is de opbouw eenvoudig te volgen. De platen liggen vast in klemmen die onder de fels zitten, met ruimte om te bewegen bij temperatuurwisseling, en op vaste afstanden zit een naad waar die beweging opgevangen wordt zonder dat er materiaal scheurt. Zodra er een paneel bovenop komt dat op meerdere banen tegelijk steunt, verandert die logica. Het paneel zelf beweegt niet mee met de plaat eronder, of in elk geval niet in hetzelfde tempo en niet in dezelfde richting. Er ontstaat een spanning tussen twee lagen die voorheen niet met elkaar te maken hadden.
De reden dat een klikdak zich hier anders gedraagt dan een dak met doorlopende schroeven, is de plek waar de paneelmontage aangrijpt. Bij ons systeem gaat de klem voor de zonnepanelen over de fels, niet door het vlak van de plaat. De fels is de opstaande rand die al de verbinding tussen twee banen vormt en die bovendien het minst beweegt ten opzichte van de rest van het dak. Een klem die daar grip zoekt, oefent geen kracht uit op het platte deel van de plaat waar de uitzetting zich afspeelt.
Zet die klem in plaats daarvan door het vlak, dan ontstaat een vast punt op een plek die niet vast bedoeld is. De plaat wil bij temperatuurwisseling in lengte veranderen, ongeveer half zoveel als bij zink het geval zou zijn, maar nog altijd genoeg om over een baan van enkele meters een merkbare verplaatsing te geven. Zit er een klem midden op die baan vastgeschroefd, dan kan de plaat daar niet meer vrij bewegen. De spanning zoekt een andere uitweg en dat is meestal een scheur bij het gat zelf, precies op de plek waar niemand hem verwacht omdat de dilatatievoeg verderop netjes is aangelegd.
Stel dat een aannemer een rij panelen plant over een dakvlak van vijftien meter lang, met halverwege een dilatatievoeg die al bij de aanleg van het felsdak is bepaald, zoals wij uitleggen bij de dilatatie bij een groot open dakvlak. Als de rails van het montagesysteem in één stuk over die voeg heen doorlopen, wordt de voeg in de praktijk overbrugd. De rail zelf is star. Hij dwingt de platen aan beide zijden van de voeg om zich als één geheel te gedragen, terwijl ze daar niet voor ontworpen zijn.
Het resultaat komt zelden direct. In het eerste jaar valt er weinig op. Pas na een aantal cycli van warme zomers en koude winters gaat de klem die het dichtst bij de voeg zit, de plaat vervormen. Op sommige daken zien we dan een lichte deuk naast de klemvoet, op andere een fijne scheur in de coating die begint te roesten voordat iemand het opmerkt. Het paneel zelf blijft meestal recht liggen, wat het probleem juist verraderlijk maakt: vanaf de grond lijkt er niets aan de hand.
De oplossing ligt niet in een ander klemtype, maar in de indeling van de montage. Rails voor zonnepanelen worden in de regel per module of per veld aangelegd, en die indeling kan gewoon aansluiten op de dilatatievoegen die al in het dakvlak liggen. Waar bij een gewoon dak de voeg misschien om de zoveel meter valt op basis van de plaatlengte en de verwachte uitzetting, valt hij bij een dak met zonnepanelen op dezelfde plek, maar moet de rail daar een eigen onderbreking krijgen die evenveel beweging toelaat als de voeg in de plaat eronder.
Dat vraagt om overleg voordat de eerste rail gelegd wordt, niet achteraf. Wie het montagesysteem voor de panelen inkoopt zonder de tekening van het felsdak erbij te leggen, loopt het risico dat de paneelvelden dwars over de voegen heen vallen. Bij een dakvlak dat gefaseerd wordt opgeleverd, waarbij het ene deel al panelen krijgt en het andere nog wacht, zoals te lezen bij de dilatatie bij een gefaseerde oplevering, is die afstemming nog belangrijker: de volgorde van monteren bepaalt dan mee waar de rails eindigen en beginnen.
Een paneel weegt aanmerkelijk meer dan de plaat waarop het rust, en het vangt wind. Die extra belasting verandert niets aan het principe van de dilatatie, maar wel aan de gevolgen als het misgaat. Een klem die op een gewoon dak een lichte deuk veroorzaakt, kan onder een zwaarder belast montagesysteem een echte breuk worden, zeker op een dakvlak waar de wind grip krijgt op de rand van een paneelrij.
Om die reden werken de klemmen voor paneelmontage bij een klikdak met een eigen verdeling van de belasting over meerdere felsen tegelijk, in plaats van met één zwaar belast bevestigingspunt. Zo blijft de kracht die op de plaat komt beperkt, en blijft de uitzetting van de plaat zelf ongehinderd. Het is een andere logica dan bij een dak met doorlopende schroeven, waar de plaat toch al vastzit en een extra vast punt weinig verandert aan het gedrag van het geheel.
In de praktijk werkt het het beste om de plek van de dilatatievoegen te bepalen voordat het paneelplan wordt getekend, niet omgekeerd. Een installateur die het montagesysteem al heeft uitgetekend op basis van een dakoppervlak zonder voegen erin, moet dat plan later aanpassen als blijkt dat er halverwege een voeg loopt. Dat kost tijd, en het levert regelmatig een compromis op waarbij de voeg net niet op de goede plek valt.
Wij denken hierover mee op tekening, zonder kosten, juist omdat deze afstemming vooraf zoveel gemakkelijker is dan achteraf. Wie een dakvlak laat leggen met de wetenschap dat er op termijn panelen bijkomen, kan dat bij ons al in de legrichting en de voegindeling laten meenemen. Dat voorkomt dat de paneelmontage later een naad negeert die er niet voor niets ligt.