Klikzink
De dakvoet is de onderrand van het dak, waar het water van het hele vlak samenkomt en eraf loopt. De eerste klem van de eerste baan zit hier, en die klem staat er niet zomaar. Bij wind grijpt de zuiging het sterkst aan de randen van een dakvlak, en de onderrand krijgt daarbij de meeste trek omdat hij het minst is ingeklemd door banen ernaast en erboven. Dat is al zo op een zomerdag. In de winter komt daar iets bij dat met de bevestiging zelf te maken heeft, niet met het weer op zich.
Onze banen klikken op klemmen die onder de fels zitten, en die klik moet zich goed kunnen sluiten. Dat gaat om een kwestie van precisie: de klem moet strak om de opstaande rand vallen, en de fels van de volgende baan moet daar zonder speling overheen klikken. Bij vorst wordt staal stugger. Niet dramatisch, het is nog steeds hetzelfde plaatstaal van 0,55 mm, maar het vouwt minder soepel dan bij een graad of vijftien. Wie op een koude ochtend met dezelfde kracht en hetzelfde tempo doorwerkt als in mei, merkt dat de fels niet altijd in één beweging dichtklikt. Bij de dakvoet is dat vervelender dan hoger op het dak, want als de eerste klem niet volledig sluit, zet dat de spanning voor de hele baan verkeerd. De rest van de baan klikt daar wel overheen, maar de zwakke schakel zit onderin, precies waar de trek het grootst is.
Ons advies is dan niet om harder te drukken, maar om de plaat de kans te geven op temperatuur te komen voor hij gelegd wordt. Platen die 's ochtends van een koude vrachtwagen komen en meteen gelegd worden, gedragen zich anders dan platen die een paar uur op de steiger hebben gelegen. Dat kost tijd die u in de winter al schaars heeft door de korte dagen, maar het is goedkoper dan een klem die over een paar jaar los blijkt te zitten net op de plek waar het water het hardst langskomt.
De klikverbinding zelf heeft geen kit of kwast nodig en is dus in die zin ongevoelig voor regen: er hoeft niets uit te harden. Dat is een reëel voordeel bij winterwerk, want een gesoldeerd zinken dak vraagt om droog en op temperatuur werken voordat het soldeersel goed pakt, en dat betekent op een groot deel van de natte winterdagen: wachten. Bij een klikverbinding vervalt die eis niet helemaal, maar hij is anders. Nat plaatmateriaal klikt mechanisch even goed als droog materiaal, de klem grijpt om de fels ongeacht een laagje regenwater. Waar het wel misgaat, is bij natte handen op een gladde plaat aan de rand van het dak. De dakvoet is de plek waar de dakdekker het dichtst bij de rand werkt, vaak op de laatste meter voor de goot, en een gladde plaat onder natte handschoenen is daar geen theoretisch risico maar een praktisch probleem. Dat is geen kwestie van de bevestiging aanpassen, maar van het werk zelf anders plannen: de onderste baan op een droger moment leggen, ook als de rest van het dak nog even kan wachten.
Niet elk stukje winterwerk is gelijk. Het leggen van de banen zelf, met de klemmen die vastklikken, kan bij temperaturen tot -15 graden, en dat is ook precies waarom wij voor koud vouwbaar staal kiezen: zodat een korte winterdag niet meteen een verloren dag is. Waar wij wel voorzichtig in zijn, is het moment waarop de eerste rij klemmen op de dakvoet wordt gezet zonder dat er verderop een tegenwicht is. Een enkele baan die aan de onderrand vastklikt maar nog geen aansluiting heeft op de rest van het dakvlak, staat bloter aan windbelasting dan een baan die is ingebed tussen andere. Op een zomerse bouwplaats is dat een halve dag te overzien, want de volgende baan volgt snel. In de winter, met korte dagen en soms een dag stilstand door vorst of storm, kan die ene losse baan aan de dakvoet dagenlang alleen staan. Dat is het moment om even na te denken of u die dag nog wel aan de onderrand begint, of beter een stuk hoger op het dak waar de klem al steun heeft van platen ernaast.
Het aanpakken van de dakvoet in de winter alsof het gewoon een dakvoet is, levert niet meteen een lek op. Het levert een klem op die net niet helemaal gesloten is, ergens in de eerste rij, op een plek die u een half jaar later niet meer terugvindt zonder de bekleding open te maken. Bij een schroefverbinding zou zo'n fout zich vroeg of laat verraden via een roestplekje rond de schroefkop. Bij een blinde bevestiging, waar geen enkele schroef door de plaat gaat, is er niets zichtbaars dat waarschuwt. De fout zit onder de fels, precies waar hij bedoeld is te zitten, alleen niet helemaal vast. Dat is de andere kant van een dak zonder doorboringen: er is geen zwakke plek die zich meldt via een gaatje, maar er kan wel een zwakke plek zitten die zich pas meldt bij de eerste stevige storm, en dan bij voorkeur op de plek waar de wind het hardst aan de rand trekt.
Onze montage-instructie wijkt in de winter niet af van die in de zomer wat betreft de klem zelf: dezelfde klemafstand, dezelfde manier van sluiten. Het verschil zit in het tempo en de volgorde waarin u werkt, en in de discipline om een plaat op temperatuur te laten komen voordat hij gevouwen wordt. Dat is geen extra handeling die wij verplicht stellen, het is een kwestie van niet doen alsof de temperatuur er niet toe doet terwijl uw handen onder de handschoenen wel merken dat het staal minder meegeeft dan in het voorjaar.
Bij de nok en de hoeken van een dakvlak is de bevestiging ook onder druk, maar daar is de trek meestal kleiner dan aan de onderrand, en is er vaak al een aansluitend bouwdeel dat houvast geeft zodra de eerste baan er ligt. De dakvoet ligt bloot aan de gevel of aan de goot, zonder dat er iets bovenop drukt tot de volgende baan gelegd is. Dat verschil bestaat het hele jaar, maar in de winter valt het harder op, omdat de tijd tussen het leggen van de eerste en de tweede baan langer kan zijn dan u zou willen door een korte werkdag of een vorstperiode. Zie de dakvoet daarom niet als een detail dat u er in de winter nog even snel bij doet aan het eind van de dag, wanneer het licht wegvalt en de handen koud zijn. Plan die onderrand op een moment dat er nog tijd is om door te werken naar de volgende baan, zodat de eerste klem niet een hele nacht of een heel weekend alleen tegen de wind moet staan.
Wij denken op tekening mee over waar u met een winterse planning het beste kunt beginnen, zonder dat dat iets kost, en er liggen monsters van de drie kleuren als u ook de rest van de opbouw wilt bespreken.