Klikzink
Klikzink is opgericht rond één vraag: waarom moet een felsdak gesoldeerd worden om er goed uit te zien en lang mee te gaan. Het traditionele antwoord is dat felswerk vakwerk is, met warmte, met tijd, met een beperkt aantal mensen dat het kan. Wij hebben die aanname losgelaten en een systeem gebouwd waarbij de banen in elkaar klikken over een klem die onder de fels zit. Er gaat geen schroef door de plaat. Dat is het hele verhaal in één zin, en de rest van deze pagina gaat over wat die ene zin in de praktijk betekent.
We zijn geen handelaar die banen laat maken en doorverkoopt. We hebben eigen walsmachines staan en leveren op maat, tot op de millimeter afgekort, van 450 tot 8000 millimeter. Dat betekent dat een dakdekker geen restlengtes op de bouwplaats staat te knippen en dat een architect een gevelvlak kan laten volmaken met precies de baanlengte die op tekening staat. Meedenken op tekening kost niets, en dat is geen wervende zin maar een beschrijving van hoe we werken: we krijgen tekeningen binnen, rekenen de banen uit, en leveren wat past.
Een gesoldeerd felsdak is een aaneengesloten geheel zonder doorboringen, en dat is precies waarom het weer nodig heeft om te kunnen. Solderen vraagt droogte en temperatuur, en het vraagt vakmensen die het geleerd hebben, van wie er niet veel zijn. Wij hebben de bevestiging uit de plaat gehaald en in een klem gelegd die onder de fels schuift. De baan wordt gelegd, de volgende baan klikt erover, de klem houdt vast. Er wordt niet doorheen geschroefd, dus er is ook geen doorboring die later een lekpunt kan worden op de plek van de schroef zelf.
Dat verandert wie het werk kan doen. Het is geen soldeerwerk meer, dus het vraagt geen soldeerbrander en geen jarenlange leertijd op dat specifieke vak. Het blijft precisiewerk: de banen moeten haaks liggen, de klemmen moeten op de juiste afstand zitten, de aansluitingen aan kilgoot, nok en dakrand moeten kloppen. Een dakdekker die met plaatwerk overweg kan, kan dit leren. Iemand die nooit met metalen dakbedekking heeft gewerkt, moet dat eerst wel doen. We noemen dit dus eenvoudiger dan solderen, niet eenvoudig.
Op een gemiddeld project zien we dat de volgorde bepalend is voor de snelheid, niet de complexiteit van elke afzonderlijke handeling. De eerste baan wordt uitgelijnd en vastgezet, en daarna is het herhaling: klem plaatsen, baan aanschuiven, klikken, doorgaan. Waar bij solderen elke naad apart wordt afgewerkt met warmte en wachttijd, gaat dit door in een tempo dat door de legger wordt bepaald en niet door het materiaal of het weer. Regen die van bovenaf op een net gesoldeerde naad valt voordat die is afgekoeld is een probleem. Regen op een klikverbinding is dat niet op dezelfde manier, want de verbinding is al mechanisch dicht zodra de klem vastzit.
Dat heeft ook een keerzijde die we niet wegpoetsen. Een dak zonder doorboringen heeft geen zwakke plekken bij schroeven, maar het heeft wel zwakke plekken bij de klemafstand en bij de aansluitingen op doorvoeren, hoeken en overgangen. Bij een geschroefd dak weet je waar de risicopunten zitten: bij elke schroef. Bij een klikdak zitten de risicopunten op andere plekken, namelijk daar waar de baan iets moet doen wat een rechte klik niet vanzelf oplost. Dat is precies waar bouwtechnisch advies vooraf verschil maakt, en waarom we principedetails hebben uitgewerkt voor de overgangen die vaker voorkomen.
Stel een dakdekker legt een schuin vlak van pakweg zestig vierkante meter, met een dakkapel die het vlak onderbreekt. De banen op het hoofdvlak lopen door zonder onderbreking, van goot naar nok, en klikken op tempo in elkaar. Rond de dakkapel wordt het werk trager, niet omdat het klikken daar anders werkt, maar omdat de banen daar moeten aansluiten op een verticaal vlak, een dorpel, een zijkant. Dat is het punt waar de meeste tijd gaat zitten, en het is ook het punt waar een verkeerde aansluiting later een lekpunt wordt. Het hoofdvlak is met dit systeem sneller dicht dan met solderen; de kapel vraagt evenveel aandacht als altijd. Wie dat wil uitwerken op maat voor dak of voor een dakkapel, vindt daar apart materiaal over.
Onze banen zijn van staal, niet van zink, en dat verschil raakt precies het onderwerp van deze pagina omdat het de klem beïnvloedt. Staal zet ongeveer half zoveel uit als zink bij temperatuurwisseling. Dat betekent minder beweging in de baan zelf, en dus minder beweging die de klem moet opvangen bij het wisselen van zomer naar winter. De klem is zo ontworpen dat hij die beweging toelaat zonder dat de baan los kan klikken of gaat kraken. Bij een lange rechte baan op een gevel merk je dat het meest: een verticale gevelbekleding van aanzienlijke hoogte staat de hele dag in de zon en 's nachts weer niet, en de klem moet dat elke dag opnieuw kunnen volgen zonder dat er speling ontstaat.
Het materiaal is Sendzimir verzinkt staal met een organische coating, en het weegt ongeveer vijf kilo per vierkante meter. Dat is relevant voor de bevestiging, niet alleen voor het gewicht op de constructie: een lichter materiaal legt minder gewicht op de klem en op de onderconstructie waarin die klem is verankerd. Bij gevelbekleding, waar het paneel niet plat op een ondergrond rust maar aan een regelwerk hangt, telt dat gewicht door in wat de bevestiging over de jaren moet blijven dragen.
Er zijn situaties waarin een klikdak niet de aangewezen oplossing is, en we zeggen dat liever vooraf dan achteraf. Bij zeer kleine, sterk verspringende dakvlakken met veel doorvoeren dicht bij elkaar kan het aantal aansluitingen zo groot worden dat het voordeel van snel doorlopende banen wegvalt tegen de tijd die in de details gaat zitten. Bij extreem lage temperaturen tijdens het leggen is er een grens: koud vouwbaar tot -15 graden betekent dat er wel een grens is, ook al ligt die aanzienlijk lager dan bij traditioneel felswerk. En wie om een andere reden per se een gesoldeerd, naadloos ogend oppervlak wil zonder enige klikbaan zichtbaar te maken, kiest bewust voor een ander systeem dan het onze; wij bieden een blinde bevestiging, niet een naadloze plaat.
We hebben op deze pagina bewust niet uitgeschreven onder welke dakhelling het systeem wel en niet toegepast kan worden, hoe de opbouw van isolatie en ventilatie moet zijn, of welke kleuren en oppervlakken er te kiezen zijn. Dat zijn andere vragen, met andere antwoorden, en die staan elders beschreven. Wat op deze pagina blijft staan is de reden waarom we zijn begonnen met walsen in plaats van handelen: omdat de bevestiging bepaalt wie het werk kan doen, hoe lang het duurt, en waar een dak op de lange termijn kwetsbaar is. Wie daar vragen over heeft naar aanleiding van een specifiek project, kan die met een tekening bij ons neerleggen; dat meedenken kost niets, en de monsters van de drie kleuren liggen klaar om te bekijken.