Klikzink
Een gevel ligt anders dan een dak, en dat merk je vooral in de richting van de banen. Op een dak volgt de fels bijna altijd de afwatering, van hoog naar laag. Op een gevel is die keuze vrij, en horizontaal leggen is een bewuste keuze met eigen gevolgen voor de bevestiging, de ondersteuning en de manier waarop de baan kan werken bij temperatuurwisselingen.
Onze felsbanen zijn blind bevestigd. Onder de opstaande fels van 35 mm zit een klem die de baan vasthoudt zonder dat er een schroef door de plaat gaat. Op een verticale gevel, waar de banen van boven naar onder lopen, werkt de plaat vooral met de zwaartekracht mee en ligt de belasting in één richting. Leg je de banen horizontaal, dan lopen ze dwars over de gevel en moet elke baan op regelmatige afstand ondersteund worden door de onderconstructie erachter. De klem zelf verandert niet, maar het aantal bevestigingspunten per strekkende meter en de manier waarop de regelwerk erachter is ingedeeld, wel.
Bij een horizontale gevel loopt de fels typisch verticaal, dus dwars op de banen, of de banen liggen horizontaal met de fels aan de korte kant. Welke uitvoering het beste past, hangt af van de architectuur en van de ondergrond, en dat is iets waarover wij op tekening meedenken. Wat voor de bevestiging telt, is dat elke klem op een vast punt in het regelwerk moet kunnen steunen. Bij een verticale gevel met horizontale banen betekent dat een regelmatige verdeling van horizontale regels of een aaneengesloten ondergrond, zodat de klemmen overal houvast hebben en niet afhankelijk zijn van precies één stijl die net op de goede plek staat.
Dat is een ander uitgangspunt dan bij een dakvlak, waar de panlatten of dakbeschot vaak al een doorlopend vlak vormen. Op een gevel, zeker bij open regelwerk achter de bekleding, moet je vooraf weten waar de klemmen komen te zitten. Dat is precies waarom we op tekening meedenken, zodat de regelafstand aansluit op de plaats van de klemmen voordat er iets gemonteerd wordt. Wie hier pas op de bouwplaats achter komt, loopt tegen extra regelwerk aan dat niet gepland was.
Op een dak is snelheid vaak de eerste vraag: hoeveel vierkante meter kan er op een dag dicht. Op een gevel, en al helemaal op een gevel in een woonwijk of aan een straat, telt vaak net zo hard hoe lang de steiger blijft staan en hoeveel hinder er is tijdens het werk. Omdat de banen in elkaar klikken zonder dat er gesoldeerd wordt, is er geen open vlam nodig en geen wachten op droog weer voordat een naad dicht kan. Dat maakt het inplannen van gevelwerk voorspelbaarder, ook al blijft het geen werk dat zonder ervaring gedaan wordt.
Een voorbeeld uit de praktijk: bij een gevelrenovatie waar de oude beplating in fasen vervangen wordt, kan de ene sectie klaar zijn terwijl de volgende nog in voorbereiding is. Omdat elke baan los vastklikt, hoeft niet het hele vlak in één werkgang aangebracht te worden voordat het resultaat waterdicht is. Bij een gesoldeerd systeem is die tussenstap lastiger, want een naad die nog niet is afgewerkt, is een zwak punt. Bij een klemsysteem is elke afzonderlijke baan al af zodra hij vastklikt.
Stalen felsbanen zetten ongeveer half zoveel uit als zinken, en dat scheelt in hoe de baan zich gedraagt bij temperatuurschommelingen. Bij een verticale gevel met horizontale banen ligt de lengte van elke baan meestal in de breedte van de gevel, dus die uitzetting speelt zich af over de volledige lengte van de baan. De klem is daarop gemaakt: hij houdt de plaat vast zonder hem klem te zetten, zodat de baan bij warmte iets kan bewegen zonder dat er spanning ontstaat op de fels of op de klem zelf. Bij horizontale banen is deze ruimte voor beweging net zo nodig als bij verticale, en het is een van de dingen die we in de detaillering meenemen wanneer we op tekening meedenken over een specifiek gevelvlak.
Waar een dak met schroeven zijn zwakke plek vaak bij de schroefgaten heeft, zeker na jaren van uitzetten en krimpen rond dat gat, ligt de zwakke plek van een blind bevestigd systeem ergens anders: bij de klem zelf en bij de aansluitingen aan de randen, hoeken en kozijnen. Een gevel heeft van die aansluitingen meestal meer dan een dakvlak, met raamopeningen, deuren en overgangen naar ander gevelmateriaal. Elke aansluiting is een punt waar de blinde bevestiging moet worden afgerond met een randprofiel of inwerking, en dat is waar vakmanschap in de uitvoering het verschil maakt, ongeacht hoe het systeem zelf in elkaar klikt.
Horizontale banen op een gevel zijn niet in elke situatie de beste route. Bij een smalle gevelstrook, tussen twee kozijnen bijvoorbeeld, kan een horizontale legrichting juist meer naden opleveren dan een verticale, terwijl verticaal daar in één baan door kan lopen. Ook bij gevels met veel doorbrekingen, zoals een rij kleine ramen op regelmatige afstand, ontstaat bij horizontaal leggen een reeks korte baanstukken die elk apart afgewerkt moeten worden rond de kozijnen. Dat is niet onmogelijk, maar het vraagt meer aansluitingen en dus meer werk aan de randen dan een doorlopende verticale baan zou vragen.
De keuze tussen horizontaal en verticaal ligt dus niet alleen bij het aanzien van de gevel, wat overigens een vraag voor zinklook.com is, maar ook bij hoe het regelwerk erachter is opgebouwd en hoeveel aansluitingen er te verwachten zijn. Bij een architect die dit vooraf op tekening laat zien, kunnen we meekijken naar waar de klemmen het beste vallen en of horizontaal in die specifieke situatie praktisch is of onnodig veel randwerk oplevert.
Voor de dakdekker of aannemer die het werk uitvoert, verandert een horizontale gevel de volgorde van werken. In plaats van van de goot naar de nok, zoals op een dak, werkt men hier vaak van onder naar boven of van een hoek af, met elke baan die op zijn klemmen rust voordat de volgende erboven of erlangs komt. Omdat er geen soldeerwerk bij hoort, is er geen wachten op droog weer voordat een naad afgewerkt kan worden, wat de planning op locatie eenvoudiger maakt, al blijft het monteren van klemmen op de juiste afstand werk dat aandacht vraagt.
Wie een gevel met horizontale felsbanen overweegt, kan bij ons terecht met een tekening. We kijken dan mee naar de regelafstand, de plaats van de klemmen en de aansluitingen rond kozijnen en hoeken, en dat meedenken kost niets. Voor de technische randvoorwaarden van de ondergrond en opbouw verwijzen we naar klikfels.com; hier gaat het om hoe de baan vastzit en wat dat betekent voor de uitvoering op de steiger.